خطری است که در شرایط معمول و بر مبنای اصول و استانداردهای بیمه نامه قابل پوشش نیست ولی بیمه گر به علت این که مجموع معاملات بیمه ای وی با طرف معامله (نماینده بیمه و بیمه گذار) سودآور است آن را پوشش می دهد. برای مثال ممکن است بیمه گری، اموالی را که در شرایط معمول پوشش نمی دهد، به دلیل این که سایر معاملات بیمه ای وی با نماینده بیمه یا بیمه گذار سودآور بوده و سودهای حاصله، زیان احتمالی ناشی از این معامله را تعدیل می کند، پوشش دهد.
بیمه مسافرت واژه ای است برای انواع پوشش های متنوعی که در سفرهای تفریحی و تجاری وجود دارد. این پوشش ها شامل هزینه های درمانی، هزینه های لغو سفر و خسارت های ناشی از سرقت اموال شخصی افراد در سفر می باشد.
در بیمه مسافرت، دو نوع پوشش بیمه ای وجود دارد:
بیمه نامه های مسافرتی که برای یک سفر خاص صادر می گردد و بیمه نامه های سالیانه که برای تمام سفرهایی صادر می شود که در طول یک سال انجام می گیرد.
فعالیت هایی که در سفرها نیازمند پوشش های خاص بیمه ای هستند، مانند ورزش های زمستانی و ورزش های خاص مانند پرش و شیرجه به عنوان استثنائات این بیمه نامه هستند، ولی اغلب شرکت های بیمه با دریافت حق بیمه اضافی، چنین پوشش هایی را ارائه می دهند. از دیگر استثنائات موجود در شرایط بیمه نامه وجود شرایط پزشکی از قبل موجود و سن بالا می باشد. البته این پوشش ها نیز با دریافت حق بیمه اضافی، قابلیت پوشش را دارا هستند. فرانشیز هم جزء معمول این بیمه نامه به ویژه برای خسارت های ناشی از سرقت اموال شخصی می باشد.
بازار اصلی این نوع بیمه نامه در انگلستان است. برآورد شده است که بیش از 85 درصد از شهروندان انگلستان که به خارج سفر می کنند، این نوع بیمه نامه را خریداری می نمایند و حق بیمه ناخالص آن بیش از 550 میلیون پوند در سال می باشد.این امر هم به علت میزان بالای سفرها بوده و هم به علت پوشش مراقبتهای بهداشتی و ملی است که در خارج از اتحادیه اروپا این پوشش ها موجود نمی باشند، لذا وجود این بیمه نامه ها غیرقابل اجتناب می باشد. در ایالات متحده آمریکا با توجه به پوشش های درمانی موجود، غالبا این بیمه نامه با توجه به پوشش های مربوط به جبران خسارت های ناشی از لغو سفر یا خسارت به اموال افراد در سفر خریداری می گردند. به هر حال این نوع بیمه نامه دارای مزایای بسیاری شامل پوشش های خدمات بهداشتی و درمانی در سفر بوده که معمولا در بیمه نامه های عمومی تحت پوشش نیستند.
توزیع پراکندگی این نوع بیمه یکی از ویژگی های کلیدی این صنعت می باشد که تأثیر قابل ملاحظه ای بر کیفیت و نوع داده های آماری موجود برای آکچوئرها دارد. اولین فروشندگان این نوع بیمه مدیران تورها و آژانس های مسافرتی هستند. آنان نرخ خالص به ازای هر نفر را از شرکتهای بیمه اخذ کرده و سپس یک حاشیه سود را به آن اضافه و در بازار به مسافران ارائه می نمایند که البته در برخی موارد میزان این کارمزد حتی از نصف قیمت فروش نیز بالاتر می رود.
بیمه تمام خطر نصب (EAR) یکی از رشته های بیمه مهندسی است که از تلفیق پوشش بیمه ای «مونتاژ» رایج در آلمان و بیمه تمام خطر مقاطعه کاران معمول در انگلیس پدید آمده است. هدف اصلی بیمه EAR ارائه تأمینی جامع و کافی در مقابل تمام خطرات موجود در نصب ماشین آلات و لوازم، هم چنین نصب هر نوع بنای اسکلت فلزی می باشد.
قبل از متداول شدن بیمه EAR، تأمین در مقابل خطرات اصلی که در خلال پروژه نصب بوجود می آیند، تنها از طریق انعقاد قراردادهای متعدد بیمه که خطرات ناشی از آتش سوزی، طوفان، سیل، مسئولیت مدنی در قبال اشخاص ثالث، دزدی ساده، سرقت با شکستن حرز و غیره را به طور جداگانه پوشش می دادند، امکان پذیر بود. ليكن، تأمین ارائه شده بوسیله این بیمه نامه ها کافی نبود، زیرا فاقد پوشش مناسب برای خطرات خاص پروژه های مهندسی بودند. علاوه بر این، بیمه نامه های مختلف غالبا با هم تداخل داشتند، به نحوی که در صورت بروز خسارت، بیمه گذار با مشکلات عدیده ای از قبیل بیمه مضاعف، مراحل مربوط به اصل قائم مقامی و غیره مواجه می گردید. بدیهی است که به دلایل مذکور، كل حق بیمه پرداختی برای یک پروژه نصب، بیش از حد لزوم بود.
پروژه های بزرگ از قبیل نصب پل های فلزی یا نصب تأسیسات کامل یک کارخانه آن چنان خطرات عدیده ای را برای پیمانکار و صاحب کار در بردارد که تنها راه ممکن و مقرون به صرفه تحمل چنین خطراتی خرید یک بیمه نامه تمام خطر نصب می باشد.
غالبا تأمین منابع مالی یک پروژه نصب، توسط بانک ها یا سایر مؤسسات مالی، مشروط به انعقاد چنین قرارداد بیمه ای می باشد، زیرا از این طریق تضمینی قطعی فراهم می گردد. به همین دلیل نیز در اکثر مناقصات عمومی مربوط به پروژه های دولتی وجود یک بیمه نامه تمام خطر نصب الزامی است.
بیمه گذار: قرارداد بیمه تمام خطر نصب، ممکن است توسط هر فردی که به واسطه انجام عملیات نصب یک پروژه، خطری را متقبل گردیده منعقد گردد، از جمله:
الف) سازندگان یا عرضه کنندگان ماشین آلات یا لوازم، به شرط آنکه عملیات نصب را انجام داده یا مسئول انجام آن باشند.
ب) شرکت هایی که مجری عملیات نصب میباشند.
ج) خریدار ماشین آلات و لوازم مورد نصب.
مورد بیمه: موضوع بیمه در بیمه نامه EAR، نصب و آزمایش کامل موارد زیر است:
الف) ماشین آلات، دستگاه ها و قطعات منفصله از قبیل توربین ها، ژنراتورها، دیگ های بخار، کمپرسورها، موتورهای درون سوز، موتورهای الکتریکی، ترانسفورماتورها، مبدل ها، کلیدهای اتوماتیک، ماشین افزار، پمپ ها، بالابرها، جرثقیل ها، تسمه ها و کابل های نقاله.
ب) دستگاه های چاپ، ماشین آلات کاغذسازی و نساجی، خطوط هوائی انتقال نیرو، خطوط لوله مخازن، پل های فلزی.
ج) تأسیسات کامل نیروی برق و کارخانجات تولیدی، در هر کجا که اقلام فوق الذکر مورد استفاده قرار می گیرند از قبیل: نیروگاه ها، کارخانجات فولادسازی و یا مواد شیمیایی، کوره ها، کارخانجات کاغذسازی و نساجی و غیره، به همین ترتیب کارخانجات تولید کننده دیگر انواع کالاهای مصرفی.
عملیات ساختمانی ضروری به منظور انجام پروژه مورد نصب را می توان تحت پوشش بیمه قرارداد، مشروط بر آنکه ماهیت پروژه قطعا مربوط به عملیات نصب باشد. بدین معنی که ارزش تأسیسات مورد نصب از ارزش عملیات ساختمانی بیشتر باشد.
علاوه بر موارد فوق، پوشش بیمه ای ممکن است موارد زیر را نیز شامل گردد:
الف) ماشین آلات، لوازم و تجهیزات موردنیاز جهت انجام عملیات نصب از قبیل: جرثقیل ها، دکل ها، وینچ ها، دستگاه های جوشکاری، کمپرسورها.
ب) اموال واقع شده در محل نصب که متعلق به بیمه گذار بوده یا تحت مراقبت یا در امانت و یا در اختیار وی می باشد.
ج) هزینه های مربوط به جمع آوری ضایعاتی که پس از وقوع خسارت به وجود می آیند.
د) هزینه های اضافی مربوط به اضافه کاری، کار در تعطیلات هفتگی و یا رسمی، همچنین هزینه های مربوط به حمل سریع و در موارد خاص حمل هوائی.
ه) مسئولیت حقوقی ناشی از خسارت های جانی و مالی وارد به اشخاص ثالث که به واسطه انجام عملیات نصب، در محدوده اجرای عملیات یا در نزدیکی آن به وقوع پیوسته باشد.
توجه شود که بیمه گر غرامت ادعا شده از جانب کارمندان و کارگران بیمه گذار را که در ارتباط با پروژه نصب می باشند جبران نخواهد کرد، زیرا در چنین مواردی بیمه کارگران یا بیمه حوادث به کار می رود.
پوشش بیمه ای: بیمه تمام خطر نصب پوشش بیمه ای گسترده ای را ارائه می کند. تقریبا هرگونه زیان یا خسارت ناگهانی و غیر قابل پیش بینی وارد به اموال بیمه شده واقع در محل نصب را در طول مدت بیمه، جبران می نماید.
معمولا بیمه گر در مورد از بین رفتن یا خسارت ناشی از علل زیر مسئول می باشد:
– آتش سوزی، صاعقه، انفجار، سقوط هواپیما ، هم چنین خسارات ناشی از کاربرد آب یا سایر اقداماتی که به منظور اطفاء حریق صورت می گیرد.
– سیل، طغیان آب، باران، برف، بهمن، امواج عظیم دریا در اثر آتشفشان.
– هر نوع طوفان.
– زمین لرزه، نشست زمین، لغزش زمین و صخره ها.
– دزدی ساده، سرقت با شکست حرز.
– خطاهایی که در هنگام نصب صورت پذیرد.
– سهل انگاری، عدم مهارت، عدم تجربه، اعمال توأم با سوءنیت.
– اتصال کوتاه، جرقه زدن، ولتاژ بیش از حد.
– فشار یا خلاء بیش از حد، از هم گسیختن در اثر نیروی گریز از مرکز.
– هر حادثه ناگهانی و غیر قابل پیش بینی دیگر از قبیل، از بین رفتن یا خسارت ناشی از ریزش آوار، عوامل خارجی، حمل و نقل اشیاء مورد نصب در محوطه نصب و غیره.
استثنائات: پوشش فراهم شده به وسیله بیمه تمام خطر نصب مشروط به برخی استثناها می باشد که عمدتا موارد زیر را شامل می گردند:
– از بین رفتن یا خسارت ناشی از اشتباه در طراحی، مصالح یا قطعات معیوب و یا اجرای ناصحیح کار؛ این گونه خسارتها ارتباطی با عملیات نصبی که بیمه تمام خطر نصب مناسب با آن طراحی شده، ندارند، بلکه در محدوده تضمین سازنده قرار می گیرند. با این وجود چنانچه سازنده ماشین آلات و لوازم مورد بیمه در عین حال مجری عملیات نصب نیز بوده و نامش نیز به عنوان بیمه گذار در بیمه نامه قید گردیده باشد، ممکن است در موارد معین، ریسک سازنده را در قبال پرداخت حق بیمه اضافی تحت پوشش قرار داد.
– زیان یا خسارت وارد به ماشین آلات و تجهیزات نصب به علت شکست مکانیکی یا الکتریکی و یا اختلال در کار آنها (یعنی خساراتی که ناشی از تأثیرات خارجی نبوده باشد). حال آنکه هرگونه زیان یا خسارت فیزیکی وارد به پروژه نصب در نتیجه علل فوق تحت پوشش بیمه قرار دارد.
-از بین رفتن یا خسارت ناشی از عمل عمدی یا سهل انگاری عمدی بیمه گذار و یا نماینده وی.
– خسارت های غیر مستقیم از هر نوع و یا به هر صورت از قبیل جرائم قراردادی، خسارت های ناشی از تاخیر در انجام کار، عدم اجرای قرارداد، از دست دادن قرارداد.
– زیان یا خسارت ناشی از جنگ، عملیات شبه جنگی، اغتشاش، مصادره بنا به دستور هر مقام دولتی و غیره.
– زیان یاخسارت ناشی از اعتصاب و بلوا. خطرات اعتصاب و بلوا عموما از شمول تعهدات بیمه نامه مستثنی هستند، لکن در موارد خاص و مشروط به بررسی دقیق قبلی، امکان شمول این خطرات وجود دارد و معمول است که در مورد این خطرات میزان غرامت به طور جداگانه تعیین گردد.
– از بین رفتن یا خسارت ناشی از واکنش های هسته ای، تشعشعات هسته ای یا آلودگی های رادیواکتیو.
مدت بیمه: معمولا پوشش ارائه شده تحت بیمه تمام خطر نصب، بلافاصله پس از تخلیه اشیاء مورد بیمه در محل نصب شروع میشود و تا خاتمه کارهای نصب و عملیات آزمایشی ادامه می یابد. بنابراین در طی مدت بیمه فقدان یا خسارت واقع شده در خلال انبارداری، دوره نصب و آزمایش بهره برداری یا آزمایش بار مشمول بیمه می باشد. علاوه بر این، امکان تعمیم مدت بیمه به منظور تحت شمول قراردادن دوره نگهداری وجود دارد.
مبلغ بیمه شده و حق بيمه: مبلغ بیمه شده عبارت است از ارزش ماشین آلات و لوازم مورد نصب بر اساس قرارداد فروش به انضمام هزینه حمل، حقوق و عوارض گمرکی و هزینه نصب. چنان چه در صورت بروز خسارت معلوم شود که مبلغ بیمه شده کمتر از مبلغی است که می باید بیمه می شد، بیمه گر قاعده نسبی را اعمال خواهد نمود، یعنی غرامت قابل پرداخت به میزان نسبت موجود بین مبلغ بیمه شده و مبلغی که می باید بیمه می شد، تقلیل خواهد یافت. بنابراین نه تنها توصیه می شود، بلکه در حقیقت الزامی است که بیمه گر را از هرگونه تغییری در مبلغ بیمه شده آگاه نمود.
در موارد زیر معمولا مبلغ بیمه شده به طور جداگانه تعیین می گردند:
الف) ماشین آلات و تجهیزات نصب با ارزش نو.
ب) اموال واقع در محل نصب که متعلق به بیمه گذار بوده و یا تحت مراقبت یا در امانت و یا در اختیار وی می باشد.
ج) پوشش های اضافی مانند هزینه های حمل هوائی.
د) مسئولیت مدنی در قبال اشخاص ثالث نیز مشروط به تعیین میزان غرامت به طور جداگانه برای هر حادثه یا مجموعه ای از حوادث که دارای منشاء واحد هستند می باشد.
در مورد خطرات فاجعه آمیز مانند زمین لرزه، سیل، طغیان آب و طوفان، احتمال تجمع خطر می باید به طور دقیق و خاص مورد توجه قرار گیرد، در ضمن برای این خطرات نیز میزان غرامت به طور جداگانه تعیین می گردد.
برای تعیین حق بیمه و نرخ گذاری در بیمه تمام خطر نصب، برخی جداول راهنما تهیه شده که در اکثر موارد یعنی مواردی که بتوان خطرات مشمول بیمه را خطراتی عادی تلقی نمود، به کار می رود. به هرحال تعیین نرخ های ثابت برای انواع مختلف پروژه های نصب یا ریسک های مختلف امکان پذیر نیست به این دلیل هر ریسکی می باید براساس ویژگی هایش نرخ گذاری شود. حداقل این که این امر در تمام موارد مربوط به پروژه های بزرگ که بیش از حد در معرض خطرند، می باید رعایت گردد.
از نقطه نظر مهندسی برای دستیابی به نرخ حق بیمه متناسب با خطر موردنظر، برای بیمه گر ضروری است که مختصات کاملی از قبیل مشخصات فنی پروژه مربوطه، ارزش قرارداد، قیمت اشیاء مورد نصب، نمودار مراحل تولید، نقشه پروژه، اطلاعات زمین شناسی، آب شناسی و هواشناسی مربوط به محل نصب، جدول زمان بندی شده تهیه و نصب اشیاء مورد بیمه، جزئیات مربوط به امکانات انبارداری اولیه، خدمات حفاظتی، وسایل اطفاء حریق، اطلاعاتی در مورد تجربه شرکت نصب کننده در اجرای پروژه های مشابه و غیره را به دست آورد.
ماشین آلات و تجهیزات نصب غالبا تحت فشارهای سخت و شدید، مورد استفاده قرار می گیرند و به طور منظم سرویس نمی شوند که این مطلب نیز در هنگام محاسبه نرخ حق بیمه می باید ملحوظ گردد.
افزایش دستمزدها و قیمت ها به دلیل تورم، موجب افزایش مداوم هزینه های اجرای طرح ها و هزینه تعمیرات می گردد، این امر به خصوص در مورد پروژه های طویل المدت نصب، مصداق پیدا می کند.
غرامت: درصورت بروز زیان یا خسارت، بیمه گر هزینه های لازم به منظور برگرداندن ماشین آلات یا لوازم خسارت دیده به وضعی که بلافاصله قبل از وقوع خسارت داشته اند را پرداخت خواهد نمود. مبلغ پرداختی هزینه های مربوط به پیاده کردن ماشین آلات، حمل و سوار نمودن مجدد آنها را نیز شامل می گردد(در صورت لزوم، هزینه استخدام متخصصین را نیز شامل می شود). ارزش قطعات و بخش هایی که هنوز قابل استفاده می باشند از مبلغ غرامت پرداختی کسر می شود. علاوه بر این بیمه گذار باید مبلغ معینی از هر خسارت، یعنی فرانشیز را شخصا به عهده بگیرد. در بعضی موارد اعطای پوشش بیمه در صورتی امکان پذیر است که فرانشیز مناسبی اعمال گردد. مثلا در مواردی که شناخت کافی نسبت به ریسک وجود ندارد یا خصوصا در مواردی که عملیات نصب پرخطر، مدنظر می باشد.
با ارائه مظنه های متعدد همراه با فرانشیزها و نرخ های مختلف حق بیمه، اولا بیمه گر قادر خواهد بود پوشش متناسب با شرایط ویژه هر ریسک را ارائه نماید، ثانيا بیمه گذار این امکان را خواهد داشت تا مبلغی را که می خواهد از هر خسارت به عهده بگیرد، انتخاب نماید.
پوشش بیمه ای در دوره نگهداری : چنانچه در قرارداد مربوط به پروژه نصبی که می باید بیمه شود، دوره نگهداری نیز پیش بینی شده باشد، می توان پوشش نگهداری برای دوره مزبور را تحت بیمه نامه به طرق زیر ارائه نمود:
الف) پوشش نگهداری ساده: تعهد بیمه گر در طی دوره نگهداری محدود است به زمان یا خسارت وارده توسط بیمه گذار، در خلال انجام عملیاتی که به منظور اجرای تعهدات مقرر تحت شرایط نگهداری قرارداد، ملزم به انجام آن بوده است.
ب) پوشش نگهداری گسترده : علاوه بر تأمین ارائه شده در فوق، این پوشش زیان یا خسارت وارده در خلال دوره نصب را نیز شامل می گردد.
ج) پوشش تضمین سازنده در دوره نگهداری : چنانچه بیمه گذار خود نیز سازنده ماشین آلات یا لوازمی که می باید بیمه شوند، بوده و در عین حال مجری عملیات نصب نیز باشد، علاوه بر پوشش های فوق الذکر می توان مسئولیت سازنده در خلال دوره تضمین را نیز به شرط تصریح در قرارداد فروش، تا میزان معینی مشمول بیمه نمود. در هر حال این نوع از پوشش معمولا بسیار پر خطر می باشد.
پیشگیری از خسارت : مانند سایر رشته های بیمه مهندسی، در بیمه EAR نیز پیشگیری از خسارت اهمیت زیادی یافته است. تجربه نشان داده است که بازدیدهای اولیه و توصیه های مناسب ایمنی، عامل مؤثری در کاهش تواتر خسارت و بهبود سابقه خسارتی می باشند. بنابراین پیشگیری از خسارت را باید به عنوان یک عامل ضروری در بیمه EAR مدنظر قرار داد. صرف نظر از جنبه صدور، توصیه ها و کمک بیمه گر در خصوص پیشگیری از خسارت می تواند خدمات ارزشمندی را در اختیار بیمه گذار قرار دهد.
قراردادهای بیمه مانند هر قرارداد دیگری تابع اصول و ضوابط خاص خود است. از آنجا که رشته های بیمه ای تفاوت های زیادی با هم دارند، لذا هر یک از آنها به نوع خاصی از این اصول تبعیت می کنند. انواع مختلف بیمه های بازرگانی مانند بیمه های اموال (اشیا) و بیمه های اشخاص و بیمه های مسئولیت مدنی، به دلیل تنوع و تفاوت هایی که با هم دارند، از اصول و ضابطه های گوناگونی پیروی می کنند که برخی از این اصول در همه بیمه ها و بعضی دیگر خاص یک رشته یا شاخه ای معین از بیمه های بازرگانی است.
به طور کلی، اصل حسن نیت یا اظهار دقیق و درست ویژگی های خطر موضوع بیمه و اصل نفع بیمه ای در همه رشته ها و شاخه های بیمه ای حاکم و جاری است و ضمانت های اجرایی توانمندی دارد. اما « اصل غرامت» و «قاعده جانشینی» در بیمه های اموال (اشیا) حاکم است. در بیمه های مسئولیت مدنی، اصل غرامت جاری و حاکم است ولی اجرای «قاعده جانشینی» به علت سرشت بیمه های مسئولیت مدنی به طور اصولی بی مورد است. در بیمه های اشخاص به ویژه انواع بیمه های عمر و بیمه فوت و نقص عضو و از کار افتادگی بر اثر حوادث و بیماری، اجرای اصل غرامت و قاعده جانشینی مورد ندارد، بلکه «اصل اجتماع سرمایه و غرامت» قابل اجرا و اعمال است. زیرا ارزش انسان قابل تقویم و ارزیابی به پول نیست. به همین جهت بیمه شده عمر با صاحبان حقوق و استفاده کنندگان از مزایای بیمه عمر و بیمه خطر فوت و از کار افتادگی و نقص عضو در بیمه های حوادث و بیماری می توانند زبان های وارد به خود و سرمایه بیمه مورد تعهد بیمه گران را به طور مجموع طبق ضابطه های جاری و حاکم دریافت دارند.
اصل غرامت یا اصل جبران خسارت که در بیمه های غرامتی مانند بیمه اموال و بیمه های مسئولیت مدنی جاری است، بدین معنا است که بیمه گذار زیان دیده یا اشخاص ثالث زیان دیده، حق دارند در صورت وقوع خطر موضوع بیمه تا میزانی که زیان دیده اند، غرامت یا تاوان درخواست و دریافت کنند. در اجرای این اصل، بیمه گران تعهد دارند که خسارت واقعی بیمه گذاران و زیاندیدگان را طبق مفاد و شرایط بیمه نامه صادر شده حداکثر تا میزان مورد تعهد خود بپردازند.
به موجب اصل غرامت، بیمه نباید هرگز به صورت منبع استفاده برای بیمه گذار درآید. بیمه گر متعهد به جبران خسارت و رفع عدم تعادلی است که در پس حادثه مورد بیمه در وضع مالی بیمه گذار پدیدار می شود. لذا جبران خسارت نباید بیمه گذار را در وضعی مساعدتر از قبل از وقوع حادثه قرار دهد، در غیر این صورت موجب فساد شده و تشویقی برای ایجاد خسارت های عمومی خواهد بود.
بنابر این، اصل غرامت هم مبین هدف صنعت بیمه است و هم نمایانگر انگیزه ایجاد آن است، به طوری که ماده 1 قانون بیمه مصوب اردیبهشت ماه 1316 در آنجا که عقد بیمه را بیان می کند در واقع مفهوم و معنای این عقد را اصل غرامت می دانند. ماده ۱ قانون بیمه می گوید: «بیمه عقدی است که به موجب آن یک طرف تعهد می کند در ازاء پرداخت وجه یا وجوهی از طرف دیگر در صورت وقوع یا بروز حادثه خسارت وارده بر او را جبران نموده یا وجه معینی بپردازد…»
قسمت اخیر این ماده در واقع تعریفی است از اصل غرامت. به موجب اصل غرامت، در صورت وقوع حادثه ای که باعث خسارت گردد بیمه گذار باید از نظر مادی در وضعی که بلافاصله قبل از وقوع حادثه داشته است قرار گیرد که ماحصل آن عبارت است از: بیمه فقط برای جبران زیان است نه تحصیل منفعت. اصل غرامت به معنای برابری غرامت و زیان است. اما در عمل، همواره مبلغ بیمه شده با قیمت واقعی مورد بیمه یکی نیست و اغلب بیمه گذاران از روی عمد یا سهو، سرمایه بیمه شده را بیشتر یا کمتر از قیمت واقعی آن اعلام می کنند. در اینجا تأثير مبلغ بیمه شده در میزان غرامت در صورتی که مساوی، بیشتر یا کمتر از قیمت واقعی مورد بیمه باشد، بررسی می کنیم .
– تساوی سرمایه بیمه شده با قیمت واقعی مورد بیمه: وقتی مبلغ بیمه شده با قیمت واقعی مورد بیمه تطبيق کند هیچ گونه مسأله ای مطرح نمی شود. بیمه گر تمامی خسارت وارده به بیمه گذار را با توجه به شرایط و استثنائات مندرج در بیمه نامه جبران می کند. این مورد از هر حیث منطبق با فلسفه اصل جبران خسارت است. بیمه گذار از روی کمال حسن نیت قیمت واقعی اموال خود را بیمه کرده و بنابراین خسارت او هم، خواه خسارت کلی یا جزئی باشد، به طور کامل باید جبران شود. اساس تعیین خسارت هم این است که قیمت مال بیمه شده در لحظه قبل از وقوع خسارت ملاک قرار می برد. اگر مبلغ با قیمت واقعی مورد بیمه مساوی باشد، بیمه گر ارزش باقی مانده را نیز بی درنگ بعد از وقوع حادثه تعیین می کند و تفاوت این دو مبلغ را به عنوان خسارت به بیمه گذار می پردازد، مگر اینکه ترتيب جبران خسارت به صورت تعمیر یا تعویض مورد توافق قرار گرفته باشد که در این صورت بیمه گر در مورد تعمیر یا تعویض، در مدتی که منطقة زودتر از آن ممکن نیست اقدام می کند.
ماده ۱۹ قانون بیمه در این خصوص بیان می دارد که «مسئولیت بیمه گر عبارت است از تفاوت قیمت مال بیمه شده بلافاصله قبل از وقوع حادثه با قیمت باقی مانده آن که بلافاصله بعد از حادثه خسارت حاصله به پول نقد پرداخت خواهد شد؛ مگر این که حق تعمیر و با عوض برای بیمه گر در سند بیمه پیش بینی شده باشد. در این صورت بیمه گر ملزم است موضوع بیمه را در مدتی که عرفا كمتر از آن نمی شود تعمیر کرده با عوض آن را تهیه و تحویل نماید… »
پس اصل پرداخت خسارت به پول نقد خواهد بود، یعنی در صورتی که بیمه نامه ساکت باشد، بیمه گذار حق ندارد به جای پول نقد ادعای تعمیر یا عوض بکند و بیمه گر هم نمی تواند به صورتی دیگر غیر از تصفیه نقدی در مقام جبران خسارت برآید.
– بالاتر بودن سرمایه بیمه شده از قیمت واقعی مورد بیمه: حکم این مورد که مصداق واقعی اصل غرامت است در صورتی که بیمه گذار متقلبانه و با قصد سوء استفاده از بیمه، قیمت بیمه شده را اضافه بر ارزش واقعی مورد بیمه، تعیین کرده باشد و یا برعکس در افزایش مبلغ بیمه شده، سوءنیتی در کار نباشد فرق می کند.
الف) افزایش قیمت با قصد تقلب: تکلیف این مورد به موجب ماده ۱۱ قانون بیمه تعیین شده است. ماده مذکور اشعار می دارد که چنانچه بیمه گذار یا نماینده او به قصد تقلب، مالی را اضافه بر قیمت عادله در موقع عقد قرارداد بیمه داده باشد، عقد باطل و حق بیمه دریافتی قابل استرداد نیست.
بدین ترتیب ملاحظه می شود که قانون گذار برای جلوگیری از اضافه بیمه کردنی که مبتنی بر سوءنیت بیمه گذار باشد، دو ضمانت اجرای شدید در نظر گرفته است . یکی، بطلان عقد بیمه و دیگری غیر قابل استرداد بودن حق بیمه. یعنی در حقیقت ضمانت اجرای مذکور در ماده ۱۱ به مراتب از ضمانت اجرایی که در حقوق عمومی مورد نظر است شدیدتر است. در حقوق عمومی وقتی قراردادی محکوم به بطلان است همه آثار آن هم از تاریخ شروع زایل می شود و حال آنکه در این جا علاوه بر بطلان، حق بیمه پرداختی هم غیر قابل استرداد دانسته شده است. ملاک مقایسه مبلغ بیمه شده با قیمت واقعی هم به موجب ماده مذکور، ارزش در زمان انعقاد قرارداد است نه تاریخ وقوع حادثه موضوع بیمه.
ب) افزایش قیمت بدون قصد تقلب: در این مورد با توجه به این که هدف جبران خسارت واقعی بیمه گذار است و بیمه نباید منبع و وسیله برای استفاده بیمه گذار باشد، خسارت به صورتی جبران می شود که قبل از وقوع حادثه و بعد از پرداخت خسارت تفاوت محسوسی در وضع مالی بیمه گذار پیدا نشود و بیمه گذار نتواند از طریق خسارت بر دارایی حقیقی خود بیفزاید. بنابراین خسارت بر مبنای قیمت واقعی مورد بیمه جبران می شود و نه سرمایه بیمه شده. این حکم در مورد خسارت های کلی و جزئی یکسان جاری است زیرا لطمه و بی تعادلی که در دارایی بیمه گذار در نتیجه وقوع خسارت پدیدار شده، معادل خسارت است و به سرمایه بیمه شده ربطی ندارد.
– پایین تر بودن مبلغ بیمه شده از قیمت واقعی مورد بیمه:
الف) اعمال قاعده نسبی سرمایه: ماده ۱۰ قانون بیمه ایران مقرر می دارد: «در صورتی که مالی به کمتر از قیمت واقعی بیمه شده باشد بیمه گر فقط به تناسب مبلغی که بیمه کرده است با قیمت واقعی مال مسئول خسارت خواهد بود».
این مسأله در صورتی مطرح خواهد شد که در روز حادثه معلوم شود قیمت واقعی مورد بیمه از سرمایه بیمه شده متجاوز است و اینجاست که موضوع اعمال قاعده نسبی سرمایه به میان می آید. در این صورت بیمه گذار برای تفاوت بین قیمت واقعی و سرمایه بیمه شده، بیمه گر خود تلقی می شود و سهمی از خسارت متناسب با تفاوت حاصل بین این دو مبلغ را تحمل می کند. به عبارت دیگر، تعهد بیمه گر برای جبران خسارت محدود به مبلغی معادل نسبت بین سرمایه بیمه شده و قیمت واقعی مورد بیمه خواهد بود. قاده نسبی سرمایه، قاعده ای است کاملا عادلانه و منطبق با موازین انصاف و منطق. قاعده ای است که بیمه گذاران را ناگزیر خواهد کرد قیمت حقیقی مورد بیمه را به بیمه گران خود اعلام دارند. زیرا نفع بیمه گر اقتضا می کند که از بهای واقعی خطری که به عهده می گیرد به درستی آگاه باشد. بدین منظور، برای اجبار بیمه گذار به اعلام قیمت واقعی، مقرر شده است که بیمه گذار در صورتی حق دریافت خسارت کامل دارد که مورد بیمه را به قیمت واقعی بیمه کرده و حق بیمه مربوط را به طور کامل پرداخته باشد.
ب) عدول از قاعده نسبی سرمایه: عدول از قاعده نسبی، به موافقت صریح بیمه گر و بیمه گذار وابسته است و در صورتی که در بیمه نامه خلاف آن شرط نشده باشد. قابل اجراست. بنابراین، اصل بر اعمال قاعده نسبی سرمایه است مگر این که بین طرفین خلاف آن توافق شده باشد. به هر حال یکی از استثنائات مربوط به بیمه به صورت نخستین خسارت یا اولین آتش سوزی است. بیمه نخستین خسارت بر این اساس مبتنی است که بیمه گذار می داند حادثه هر اندازه هم شدید باشد قادر نیست همه مورد بیمه را یک جا از بین ببرد و در نتیجه بیمه کردن مورد بیمه به قیمت کامل آن ضرورتی ندارد. بنابراین به جای این که مورد بیمه را به قیمت واقعی آن بیمه کند آن را به میزان حداکثر خسارتی که ممکن است وارد شود بیمه می کند، در مقابل، بیمه گر در حق بیمه تخفیف می دهد. در مورد بیمه اولین خسارت، بیمه گر تمام خسارت وارده را مشروط بر این که از مبلغ بیمه شده تجاوز نکند، بدون اعمال قاعده نسبی سرمایه جبران خواهد کرد.
سازمان بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران از چهار رکن به شرح زیر تشکیل می شود:
1- مجمع عمومی:
این مجمع مرکب است از وزیر امور اقتصادی و دارایی، وزیر بازرگانی، وزیر کار و امور اجتماعی و هیئت عامل و بازرسان بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران (بدون داشتن حق رأی).
وظایف مجمع عمومی عبارت است از:
– تعیین خط مشی کلی (سیاست گذاری کلی صنعت بیمه)؛
– رسیدگی و اظهارنظر نسبت به گزارش سالانه رئیس کل بیمه مرکزی ایران؛
– تصویب سازمان و آئین نامه های مالی و اداری بیمه مرکزی ایران؛
– تصویب ضوابط استخدامی با رعایت بند پ ماده ۲ قانون استخدام کشوری؛
– انتخاب بازرسان بیمه مرکزی ایران؛
– تعیین حقوق رئیس کل و اعضاء هیئت عامل و حق الزحمه بازرسان؛
– تصمیم گیری در مورد هر موضوعاتی که رئیس کل بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران در دستور کار مجمع قرار می دهد.
۲- شورای عالی بیمه:
کار این شورا جنبه فنی و تخصصی دارد و مهم ترین انجمن یا گردهمایی فنی صنعت بیمه کشور است. اعضاء این شورا عبارتند از:
– رئیس کل بیمه مرکزی ایران؛
– معاون امور اقتصادی و دارایی؛
– معاون بازرگانی؛
-معاون وزیر کار و امور اجتماعی؛
-معاون تعاون؛
– رئیس شرکت سهامی بیمه ایران؛
– مدیر عامل یکی از مؤسسه های بیمه به انتخاب سندیکای بیمه گران ایران؛
– یک نفر کارشناس امور حقوقی به انتخاب مجمع عمومی
– یک نفر کارشناس امور بیمه به انتخاب رئیس اتاق بازرگانی و صنایع
ریاست این شورا بدون شرکت در رای گیری با رئیس کل بیمه مرکزی ایران است.
وظایف شورای عالی بیمه:
بر پایه ماده ۱۷ قانون بیمه مرکزی ایران و بیمه گری وظایف این شورا به شرح زیر است:
رسیدگی و اظهار نظر نسبت به صدور پروانه تأسیس یا لغو مؤسسه های بیمه طبق ضوابط این قانون و پیشنهاد آن به مجمع عمومی
– تصویب نمونه ترازنامه که باید مورد استفاده مؤسسه های بیمه قرار گیرد.
– تعیین انواع معاملات بیمه ای و شرایط عمومی بیمه نامه ها و نظارت بر امور بیمه های اتکایی.
– تعیین میزان کارمزد و حق بیمه مربوط به رشته های مختلف بیمه مستقیم.
– تصویب آئین نامه های لازم برای هدایت امر بیمه و فعالیت موسسه های بیمه
– رسیدگی و اظهارنظر نسبت به گزارش بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران درباره عملیات و فعالیت های موسسه های بیمه در ایران که حداقل هر شش ماه یک بار باید تسلیم شود.
– اظهار نظر درباره هر گونه پیشنهاد که از طرف رئیس شورای عالی بیمه به آن ارجاع می شود.
– انجام سایر وظایفی که این قانون برای آن تعیین کرده است.
بنابراین بیشترین وظایف این شورا، اجرای مسائل فنی و تخصصی بیمه و رایزنی و اظهارنظر درباره مسائل مالی و حقوقی صنعت بیمه می باشد. به طور منطقی و قانونی انجام درست و دقیق این وظایف ایجاب می کند که بیشترین اعضاء شورای عالی بیمه از میان اعضاء صلاحيت دار و صاحب نظر و متخصص در مسائل بیمه ای برگزیده شوند.
3- هیئت عامل:
این مدیریت اجرایی مرکب است از رئیس کل بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران و قائم مقام ایشان و معاونان بیمه مرکزی که برای مدت چهار سال از سوی مجمع عمومی منصوب می شوند و انتخاب آنها برای دوره های بعدی بلامانع است.
رئیس کل بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران بالاترین مقام اجرایی و اداری بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران است که علاوه بر ریاست مدیران عامل، ریاست شورای عالی بیمه را نیز به عهده دارد.
وظایف رئیس کل بیمه مرکزی به شرح زیر می باشد:
الف) نظارت بر اجرای قانون تأسیس بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران و بیمه گری و آئین نامه های اجرایی آن.
ب) نمایندگی بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران در برابر اشخاص و مؤسسه های دولتی یا خصوصی و دادگاه ها و سایر مراجع قضایی و غیر قضایی با حق توكيل و سازش و دیگر اختيارهای پیش بینی شده ماده 62 قانون آئین دادرسی مدنی.
پ) تفویض قسمتی از اختیارات خود و حق امضاء به قائم مقام یا معاونان و یا رؤسا یا کارمندان و تعیین وظایف آنها.
ت) تقدیم گزارش وضع حساب ها و امور بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران در مجمع عمومی
ث) تقدیم گزارش عملیات و فعالیتهای مؤسسات.
٤- بازرسان:
بر پایه ماده 24 قانون تأسیس بیمه مرکزی ایران و بیمه گری بیمه مرکزی باید دو بازرس صلاحیت دار داشته باشد که یکی را وزیر امور اقتصادی و دارایی و دیگری را وزیر بازرگانی پیشنهاد می کنند که باید به تصویب مجمع عمومی برسند. این بازرسان باید اطلاعات و تجارب کافی در امور بیمه و حسابداری داشته باشند و بر پایه اساسنامه سازمان حسابرسی مصوب 1366/6/17 وظیفه این بازرسان به سازمان حسابرسی واگذار شده است.
هدف اصلی بیمه تمام خطر مقاطعه کاران ارائه تأمینی جامع و کافی در مقابل زیان یا خسارت وارد به کارهای موردمقاطعه، لوازم و تجهیزات ساختمانی و یا ماشین آلات ساختمانی، همچنین در برابر خسارات مادی یا صدمات جسمانی وارد به اشخاص ثالث به واسطه اجرای یک پروژه ساختمانی، می باشد.
بیمه گذار: قرارداد بیمه CAR ممکن است توسط هریک از اشخاص زیر منعقد گردد:
الف – صاحبکار.
ب- مقاطعه کارانی که عهده دار اجرای یک پروژه هستند، که شامل کلیه مقاطعه کاران جزء نیز می گردد.
مورد بیمه: بیمه CAR را می توان برای کلیه پروژه های راه سازی و ساختمانی خریداری نمود که عبارتند از:
الف- ساختمان های مسکونی و اداری، بیمارستانهای مدارس، تئاترها.
ب- کارخانجات، نیروگاهها.
ج- تأسیسات راه و راه آهن، فرودگاهها.
د- پل ها، سدها، آب بندها، تونل ها، سیستم های زهکشی و آب رسانی، کانال ها، بندرگاهها.
مورد بیمه در بیمه تمام خطر مقاطعه کاران عبارت است از:
١- کارهای مورد مقاطعه: منظور کلیه عملیاتی است که می باید توسط یک مقاطعه کار یا مقاطعه کاران جزء با توجه به مفاد قرارداد ساختمانی انجام شود، از جمله انجام کارهای مقدماتی در محل اجراء پروژه، از قبيل خاک برداری، کار تسطیح و ترازبندی، اجراء تأسیسات موقت مانند راه های انحرافی و سدهای حفاظتی، هم چنین استفاده از کلیه مصالحی که در محل اجرای پروژه انبار شده و می باید در ساخت بنا به کار روند.
۲- سوار کردن یا نصب ماشین آلات: لوازم و اسکلت های فلزی ممکن است تحت شمول بیمه نامه CAR قرار گیرند، مشروط بر آنکه ارزش آنها به انضمام هزینه های نصب، کمتر از ۵۰٪ کل مبلغ بیمه شده باشد.
٣- لوازم و تجهیزات ساختمانی: منظور از این اصطلاح، وسائل و تأسیسات رفاهی کارگران، انبارهای سرپوشیده، دستگاه های مرکزی بتون سازی و آسفالت سازی، داربست ها، آب و برق و غیره می باشد.
4- ماشین آلات ساختمانی: عبارتند از ماشین آلات خاک برداری، جرثقیل و مانند آن، هم چنین وسایل نقلیه کارگاهی که مجاز به تردد در جاده های عمومی نمی باشند، اعم از این که این قبیل ماشین آلات به مقاطعه کار تعلق داشته و یا توسط وی اجاره شده باشند.
٥- هزینه های مربوط به جمع آوری ضایعات: منظور از این اصطلاح، هزینه های مربوط به پاکسازی محل اجراء پروژه از ضایعاتی است که بر اثر وقوع یک خسارت قابل جبران تحت بیمه CAR، به وجود آمده است.
6- مسئولیت مدنی در قبال شخص ثالث: این اصطلاح دلالت می کند بر مسئولیت قانونی ناشی از خسارات مادی و صدمات جسمانی وارد به اشخاص ثالث که به واسطه انجام کارهای مورد مقاطعه در محدوده اجرای عملیات ساختمانی یا در مجاورت آن به وقوع پیوسته باشد. در هر حال بیمه گر غرامات ادعا شده از جانب کارمندان و کارگران بیمه گذار که در ارتباط با پروژه ساختمانی می باشند را جبران نخواهند نمود.
۷- اموال مجاور: منظور اموالی است که در محل اجرای پروژه واقع شده اند، هم چنین اموالی که محل اجرای پروژه را احاطه نموده اند. در هر حال بين موارد زیر فرق گذارده می شود:
الف) اموال متعلق به، یا تحت مراقبت یا در امانت و یا در اختیار اشخاصی که در بیمه نامه به عنوان بیمه گذار نامبرده شده اند (در این مورد پوشش بیمه ای تنها از طريق الحاقیه ارائه می گردد).
ب) اموال متعلق به، یا تحت مراقبت یا در امانت و یا در اختیار اشخاصی که ممکن است به موجب بیمه نامه به عنوان اشخاص ثالث در نظر گرفته شوند، یعنی اشخاصی که نه بیمه گر هستند و نه بیمه گذار (در این مورد، غرامت بر طبق اصول مربوط به پوشش بیمه ای مسئولیت مدنی در قبال اشخاص ثالث قابل پرداخت می باشد).
حدود پوشش بیمه ای: بیمه CAR پوشش بیمه ای «تمام خطر» را فراهم می آورد. لذا هر خطری که به نحوی مشخص مستثنی نشده باشد تحت پوشش قرار می گیرد. بدین معنی که تقریبا هرگونه زیان یا خسارت ناگهانی و غیر قابل پیش بینی که در طول مدت بیمه به اموال بیمه شده واقع در محل اجرای پروژه ساختمانی وارد شود، جبران خواهد گردید.
مهم ترین عواملی که خسارات ناشی از آنها تحت بیمه CAR قابل جبران است، عبارتند از:
الف) آتش سوزی، صاعقه، انفجار، سقوط هواپیما، کاربرد آب یا سایر اقداماتی که به منظور اطفاء حریق صورت می گیرد.
ب) سیل، طغیان آب، باران، برف، بهمن، امواج عظیم دریا در اثر آتشفشان.
ج) هرنوع طوفان.
د) زمین لرزه، نشست زمین، لغزش زمین و صخره ها.
ه) دزدی ساده، سرقت یا شکستن حرز.
و) اجرای ناصحیح کار، عدم مهارت، سهل انگاری، اعمال توأم با سوءنیت، اشتباهات فردی.
بیمه CAR هم چنین از بین رفتن یا خسارت وارد به مصالح ساختمانی، ماشین آلات ساختمانی و لوازم و تجهیزات ساختمانی را که در حین حمل و نقل در محدوده اجرای پروژه، انبارداری در میانه کار ، یا در هنگام سوار کردن یا پیاده کردن ماشین آلات به وقوع بپیوندد را پوشش می دهد.
استثنائات: پوشش ارائه شده به وسیله بیمه CAR مشروط به برخی استثنائات بدیهی است که در بیمه نامه قید گردیده و عمدتا موارد زیر را در بر می گیرند:
الف) زیان یا خسارت ناشی از جنگ با عملیات شبه جنگی، اعتصاب، بلوا، اغتشاش، تعطیلی کار، مصادره بنا به دستور هر مقام دولتی (در موارد خاص امکان تحت شمول قرار دادن خطرات اعتصاب و بلوا وجود دارد).
ب) از بین رفتن یا خسارت ناشی از عمل عمدی یا سهل انگاری عمدی بیمه گذار یا نمایندگان وی.
ج) از بین رفتن یا خسارت ناشی از واکنش های هسته ای، تشعشعات هسته ای یا آلودگی های رادیواکتیو.
د) خسارت های غیر مستقیم از هرنوع و یا به هر صورت از قبیل جرائم قراردادی، خسارت های ناشی از تأخیر در انجام کار، از دست دادن قرارداد.
ن) زیان یا خسارت ناشی از شکست مکانیکی و یا الکتریکی یا اختلال در کار ماشین آلات ساختمانی، لوازم و تجهیزات
و) از بین رفتن یا خسارت ناشی از اشتباه در طرح.
ه) هزینه تعویض، تعمیر یا رفع هرگونه نواقص کارهای مورد مقاطعه مانند کاربرد مصالح معیوب یا ناکافی. در هر حال، از بین رفتن یا خسارت وارد به اقلامی که به طور صحیح اجرا شده اند، در نتیجه نامناسب بودن سایر اقلام کارهای موردمقاطعه، عموما تحت پوشش بیمه CAR قرار دارد.
مدت بیمه: پوشش بیمه ای با آغاز کار یا پس از تخلیه اقلام مندرج در جدول مشخصات بیمه نامه در محل اجرای پروژه، شروع و در زمان تحویل یا بهره برداری از بنای تکمیل شده و یا هر بخش تکمیل شده از آن، انقضاء می یابد. در مورد ماشین آلات ساختمانی و لوازم و تجهیزات ساختمانی، مسئولیت بیمه گر از زمان تخلیه آنها در محل اجرای پروژه شروع و با انتقال آنها از محل اجرای پروژه خاتمه می یابد. علاوه بر این، امکان تعمیم مدت بیمه به منظور تحت شمول قرار دادن دوره نگهداری وجود دارد.
مبلغ بیمه شده: مبلغ بیمه شده می باید برابر با مبلغ مذکور در قرارداد ساختمانی به علاوه ارزش هر گونه مصالح ساختمانی که به وسیله صاحب کار تهیه شده و یا ارزش هر گونه کار اضافی که به وسیله وی انجام شده است، باشد.
در مورد قراردادهای با ارزش ثابت، با بالا رفتن قیمت مصالح و هزینه های کار، مبلغ بیمه شده افزایش نخواهد یافت. هرچند که در صورت بروز خسارت بدیهی است که هزینه تعمیرات بیش از ارزش شیء خسارت دیده خواهد بود. این مشکل را تنها با اعمال نرخ های مناسب حق بیمه و فرانشیزهای مناسب می توان حل نمود.
معمولا، در موارد زیر مبالغ بیمه شده به طور جداگانه تعیین می شوند:
الف) ماشین آلات ساختمانی و لوازم و تجهیزات ساختمانی
ب) ساختمان های موجود و جمع آوری ضایعات.
پوشش بیمه ای مسئولیت مدنی در قبال اشخاص ثالث نيز مشروط به تعیین حداکثر غرامت به طور جداگانه برای هر حادثه یا مجموعه ای از حوادث که دارای منشاء واحد هستند، می باشد.
در مورد خطرات فاجعه آمیز (زمین لرزه، سیل، طغیان آب، هر نوع طوفان احتمال تجمع خطر می باید به طور دقیق و خاص مورد توجه قرار گیرد. در مورد این خطرات حداکثر غرامت باید به طور جداگانه تعیین گردد.
حق بیمه: در بیمه CAR طرحی مبنی بر ارائه نرخ های ثابت حق بیمه، تدارک دیده نشده است، زیرا هر پروژه ساختمانی می باید براساس ویژگی هایش و با در نظر گرفتن شرایط فنی و مکانی خاص همان پروژه نرخ گذاری شود. به منظور ارزیابی صحیح ریسک، عوامل زیر می باید مورد توجه و بررسی قرار گیرند:
الف) خطرات احتمالی ناشی از شرایط جوی و زمین شناسی محل اجرای پروژه، به طور مثال احتمال وقوع زمین لرزه، سیل، طغیان آب.
ب) ویژگی های طرح و مصالح ساختمانی.
ج) روش های فنی ساختمانی.
د) عوامل ایمنی در نظر گرفته شده در جدول زمان بندی ساختمانی
ه) اقدامات پیش بینی شده به منظور اطمینان از اجرای محتاطانه پروژه.
برای این که بیمه گر قادر به ارائه نرخهای حق بیمه متناسب با خطرات موردنظر باشد، می باید به وی فرصت داده شود تا قرارداد ساختمانی، نقشه ها، مشخصات فنی، جدول زمان بندی ساختمانی، فهرست مقادیر کار و جدول قیمت ها، همچنین سایر اطلاعات مربوطه را بررسی نماید.
چنان چه نتوان پروژه ای را در طول مدت بیمه نامه به اتمام رساند، ممکن است مدت بیمه را مشروط به پرداخت حق بیمه اضافی تمدید نمود. لكن، حق بیمه مربوط به دوره تمدید را نباید تا اندک زمانی قبل از انقضاء مدت بیمه نامه اصلی تعیین نمود، با اتخاذ این روش، ممکن است هرگونه شرایط خاص حاکم در زمان تمدید را مدنظر قرار داد.
نرخهای حق بیمه ماشین آلات ساختمانی، به طور سالیانه محاسبه می شوند. این نرخ ها، نرخهای میانگین هستند و قاعدتا علت دادن چنین امتیازی این واقعیت است که برخی از ماشین آلات ساختمانی در سراسر دوره ساختمانی که در محل اجرای پروژه مورد استفاده قرار نمی گیرند.
پرداخت غرامت: بیمه گر هزینه های لازم به منظور برطرف نمودن زیان یا خسارت وارد به اموال بیمه شده را پرداخت می نمایند. لكن هزینه های مربوط به رفع نواقصی که در هر حال بدون وقوع چنین زیان یا خسارتی ایجاد خواهند شد، پرداخت نمی شوند. به علاوه برای هر بیمه نامه CAR، مبلغ فرانشیز نیز مورد موافقت قرار می گیرد. فرانشیز بسته به نوع و حجم پروژه ساختمانی و خطرات مورد نظر در هر مورد به خصوص، تغییر می یابد.
معمولا برای کارهای مورد مقاطعه، لوازم و تجهیزات ساختمانی، همچنین ماشین آلات ساختمانی، فرانشیزهای جداگانه ای اعمال می شود.
عموما، حداکثر غرامت همان مبلغ بیمه شده است، مگر آنکه حداکثری برای هر خسارت یا کلیه خساراتی که در طول مدت بیمه به وقوع می پیوندند، توافق شده باشد.
دوره نگهداری: معمولا در قرارداد ساختمانی، دوره نگهداری ۱۲ ماهه ای که پس از تحویل بنای تکمیل شده آغاز می گردد، پیش بینی می شود. برای دوره مزبور ممکن است پوشش نگهداری را تحت بیمه نامه CAR به طرق زیر ارائه نمود:
پوشش نگهداری ساده: تعهد بیمه گر در طول دوره نگهداری، محدود است به زیان یا خسارت وارده توسط بیمه گذار در خلال انجام عملیاتی که به منظور اجرای تعهدات مقرر تحت شرایط نگهداری قرارداد، ملزم به انجام آن بوده است.
پوشش نگهداری گسترده: علاوه بر تأمین ارائه شده در فوق، این نوع از پوشش زیان یا خسارت وارده در طول دوره ساختمانی را نیز شامل می گردد.
در رابطه با خطرات تحت پوشش بیمه، به ویژه در بیمه حمل و نقل، گاهی حوادث متعددی به وقوع می پیوندد که این حوادث یا با یکدیگر همزمانند و با یکی پس از دیگری واقع شده و در مجموع موجب تلف و یا آسیب دیدگی موضوع بیمه می شوند و این در حالی است که تمامی این حوادث تحت پوشش بیمه قرار ندارند. در چنین وضعیتی این مسئله مطرح می شود که کدام یک از این حوادث علت مستقیم و مؤثر در بروز خسارت می باشد. اگر آن علت تحت پوشش بیمه باشد، خسارت قابل پرداخت است و چنانچه عامل دیگری علت نزدیک و بلافصل خسارت محسوب گردد، بیمه گر تعهدی نسبت به جبران خسارت نخواهد داشت. اصطلاح علت نزدیک ناظر به چنین وضعیتی است و منظور این است که هرگاه دو یا چند حادثه منشاء خسارت وارد شده به موضوع بیمه باشند در تشخیص این که آیا خسارت تحت پوشش بیمه می باشد یا نه، علت نزدیک و مؤثر خسارت ملاک خواهد بود. ضمنا منظور از نزدیک بودن نیز الزاما نزدیک از نظر زمانی نیست بلکه از نظر تأثیرگذاری است.
مثال زیر مطلب را روشن می کند: یک کشتی در مقابل حوادث دریا بیمه می شود و می دانیم خطر به گل نشستن کشتی از جمله حوادث دریاست، لكن خطر جنگ جزء حوادث عادی دریا محسوب نمی شود و پوشش آن نیاز به شرایط خاص و حق بيمه اضافی دارد. حال اگر فرمانده کشتی به علت وجود عملیات جنگی در منطقه و به منظور پیشگیری از صدمات ناشی از جنگ مسیر عادی خود را تغییر دهد و در اثنای آن کشتی دچار حادثه به گل نشستن شود، این سئوال مطرح می گردد که آیا بیمه گر متعهد به جبران خسارت می باشد یا نه؟ بدیهی است چنانچه به گل نشستن به علت عملیات جنگی مثلا اصابت موشک واقع شود بیمه گر تعهد ندارد. اما در این جا عملیات جنگی به طور مستقیم در حادثه دخالت نداشته، البته بی تأثیر هم نبوده زیرا اگر جنگی در بین نبود کشتی تغییر مسیر نمیداد و چه بسا حادثه به گل نشستن هم واقع نمی شد.
این مثال و مثال های دیگری که می توان ذکر کرد مبین این است که در جریان سفر کشتی و حمل کالا ممكن است حوادث چندی هم زمان با یکی پس از دیگری به وقوع پیوسته و موجب بروز خسارت به کشتی یا کالا شود به گونه ای که بعضی از آنها حادثه دریا بوده و تحت پوشش بیمه باشد و برخی دیگر حادثه دریا و یا به طور کلی خطر تحت پوشش بیمه نباشد.
در این جا اضافه می کنیم که گاهی در بیمه نامه خطر های تحت پوشش بیمه به صورت مشخص قيد میشود (بیمه نامه های باربری کالا با شرایط B و C و زمانی کلیه خطرها تحت پوشش بیمه می باشد به جز موارد استثناء شده (بیمه باربری کالا با شرایط A). موضوع علت نزدیک و مؤثر خسارت در هر دو نوع این بیمه ها مطرح است. اختلاف این دو نوع بیمه از نظر حقوقی اثبات تعهد یا عدم تعهد بیمه گر است. در بیمه نامه های B و C چنانچه خسارت وارد به موضوع بیمه معلول چند عامل باشد که تنها یک عامل علت نزدیک و مؤثر خسارت محسوب گردد، اثبات آن به عهده بیمه گذار خواهد بود. در حالی که در بیمه نامه با شرایط A بیمه گر به صرف اعلام بیمه گذار مبنی بر این که خسارت در نتیجه حادثه ای ایجاد شده که وی آن را علت نزدیک و بلافصل خسارت می داند موظف به جبران خسارت می باشد مگر این که بیمه گر خلاف آن را به اثبات برساند.
به هر حال اگر خسارت در نتیجه وقوع یک حادثه مشخص و شناخته شده وارد شود و عوامل جنبی در آن تأثیر چندانی نداشته باشد اثبات تعهد یا عدم تعهد بیمه گر نسبت به جبران خسارت امر مشکلی نخواهد بود و وجه مطلوب نیز این است که بیمه نامه به صورتی تنظیم شود که از نظر تعهدات بیمه گر ابهام نداشته باشد. با این حال ممکن است به مواردی برخورد کنیم که تنها یک حادثه شناخته شده و مستقل از عوامل دیگر موجب بروز خسارت نیست بلکه اتفاقات متعدد دخالت دارد.
به طور کلی در تشخیص علت مستقیم و بلافصل خسارت دو معیار می تواند نقش اساسی داشته باشد یکی معیار زمان است. به این معنی که بین حوادث مختلفی که به دنبال هم واقع می شود آن حادثه که به معلول نزدیک تر است ملاک قرار گیرد. در این صورت حوادث دورتر نادیده گرفته می شود. دوم، معیار تأثیر گذاری است و این در مواردی می باشد که چند حادثه هم زمان و یا با فاصله زمانی کوتاه واقع می شوند. در این صورت آن حادثه ای که بیشتر در بروز خسارت مؤثر بوده، علت نزدیک محسوب می گردد. . ويکتور داور در کتاب بیمه حمل و نقل خود این بحث را در سه حالت به شرح زیر بیان کرده است:
حالت اول این است که چند عامل به طور مشترک در بروز خسارت دخالت دارد. در این صورت عاملی باید ملاک عمل قرار گیرد و به عنوان علت نزدیک تلقی شود که به عوامل دیگر غلبه داشته و در بروز خسارت بیشتر مؤثر باشد. در نتیجه اگر آن عامل جزء حوادث مشمول بیمه باشد جبران خسارت در تعهد بیمه گر است در غیر این صورت بیمه گر تعهدی نخواهد داشت ولو این که عوامل دیگر جزء حوادث مشمول بیمه باشد.
در حالت دوم چند واقعه به دنبال علت اولیه حادثه به صورت اجتناب ناپذیری به وقوع می پیوندند و موجب بروز یا تشدید خسارت می شوند. در این صورت اعم از این که وقایع بعدی جزء حوادث مشمول بیمه باشد یا نباشد چنانچه علت اولیه حادثه مشمول بیمه باشد جبران کل خسارت در تعهد بیمه گر است و در غیر این صورت بیمه گر تعهدی نخواهد داشت.
در حالت سوم چند واقعه به دنبال هم واقع می شود منتهی نه به صورت غیر قابل اجتناب بلکه با فاصله زمانی و بدون این که حادثه بعدی معلول حادثه قبلی باشد. در این صورت چنانچه حادثه جدید در بروز خسارت بیشتر مؤثر بوده و عوامل قبلی را تحت تأثیر قرار داده باشد تنها این حادثه باید ملاک عمل قرار گیرد و لذا چنانچه این حادثه تحت پوشش بیمه باشد خسارت قابل پرداخت است و در غیر این صورت بیمه گر تعهدی نخواهد داشت. در این حالت به مسئله زمان توجه شده است. یعنی علتی به عنوان علت مستقیم و بلافصل خسارت ملاک عمل قرار گرفته که از نظر زمانی به معلول خود یعنی خسارت وارده نزدیک تر بود و به علت های دور توجه نشده است.
به این ترتیب می توان نتیجه گرفت که در حالات مختلف تشخیص علت نزدیک و مؤثر خسارت باید براساس ملاحظات فوق صورت گیرد و چنانچه قرار باشد تعریفی برای آن ارائه شود به این صورت خواهد بود:
منظور از علت نزدیک و مؤثر خسارت، علتی است که نه لزوما از نظر زمان بلکه از نظر تأثیرگذاری علت اصلی و نزدیک خسارت باشد. علت های دورتر را می توان مورد توجه قرار نداد. لكن دکترین باید توأم با حسن نیت باشد و جنبه پشتیبانی از انگیزه و نظر واقعی طرفین قرارداد را به خود بگیرد. نه نفی ارتباط بین خسارت وارده و علت ایجاد آن. در صورتی که بين علت اولیه وقوع حادثه و خسارت وارده عامل جدیدی پدید آید، این عامل به شرطی که ویژگی واقعیت، عاملیت و تأثیر پذیری داشته باشد نباید آن را مکمل علت های قبلی به شمار آورد.
ضرورت تأمین پوشش بیمه ای رایانه به سال 1960 برمی گردد. در آن زمان قسمت اعظم تعداد معدود رایانه هایی که مورد استفاده قرار می گرفت در مقابل خطر آتش سوزی به عنوان مورد بیمه، بیمه ساختمان و محتویات می شد. تقاضا برای تأمین بیمه ای مناسب تر موجب شد که بیمه تمام خطر رایانه از طرف بیمه گران به بازار پیشنهاد شود. بیمه تمام خطر، یک نوع بیمه عملیاتی است که قابل تجدید سالیانه بوده و تأمین آن پس از نصب و راه اندازی شروع می گردد.
به هر حال از آنجا که رایانه یک حافظه مرکزی است و بسیار آسیب پذیر است و ارزش اطلاعات داخل رایانه بسیار بالا است، هیچ نوع پوشش دیگری که وسعت تأمین بیمه نامه تمام خطر را در این مورد داشته باشد وجود ندارد.
تجهیزات مورد بیمه: تمام تجهیزات می تواند در ارتباط با داده پردازی عملیات و ذخیره اطلاعات در رایانه موضوع بیمه قرار گیرد. رایانه نیز قابل بیمه است. اکثر پوشش های بیمه ای مورد تقاضا در سطح وسیع رایانه های متمرکز در اتاقهای رایانه و در محدوده کوچک تجهیزات غیر متمرکز را شامل می گردد.
پوشش بیمه ای: بیمه تمام خطر رایانه، هرگونه خسارت و زیان ناشی از حوادث اتفاقی و غیرقابل پیش بینی ناشی از هر علت به جز مواردی که مشخصا در بیمه نامه استثنا شده و جبران می نماید. پوشش این بیمه نامه می تواند طی الحاقیه ها و بندهای متعدد استاندارد تهیه شده که انعطاف پذیرند، تغییر یا توسعه یابد و یا محدود شود.
بیمه گذار: رایانه یا خریده و یا اجاره میشود. بنابراین مالک و یا اجاره کننده رایانه (به موجب قرارداد اجاره) می تواند نسبت به تأمین پوشش بیمه ای اقدام نمایند. در مورد اجاره رایانه باید به دو نکته توجه داشت:
الف – اطمینان حاصل شود که اجاره کننده، هزینه های نگهداری و تعمیراتی را در بیمه نامه تمام خطر رایانه نگنجاند.
ب- صرف نظر از بیمه معتبر در جریان، هنوز اجاره کننده رایانه انگیزه لازم را دارد که برای خود، بیمه تمام خطر رایانه اخذ نماید.
بیمه نامه تمام خطر رایانه: بیمه نامه تمام خطر رایانه از موارد زیر تشکیل شده:
الف – شرایط عمومی: شرایط عمومی کم و بیش شامل کلیه مواردی است که در تمام بیمه نامه های مهندسی یکسان است یعنی این که به وظایف و الزامات کلی بیمه گذار اشاره دارد
استثناهای عمومی این بیمه نامه شامل ریسک های استثنا شده مثل مسئولیت های قانونی و خسارت ناشی از مواد رادیو اکتیویته است.
این بیمه نامه دارای جدولی است که خلاصه ای از اصطلاحات و شرایط قرارداد، شامل لیست تجهیزات بیمه شده و سرمایه مورد بیمه می باشد.
ب- شرایط خصوصی: شرایط خصوصی شامل خسارت مادی، اطلاعات، حافظه و هزینه های اضافی است.
بیمه مرکزی ایران دارای وظایف و اختیارات زیر است:
1- تهیه آیین نامه و مقرراتی که برای حسن اجرای امر بیمه در ایران لازم باشد با توجه به مفاد این قانون.
۲- تهیه اطلاعات لازم از فعالیت های کلیه مؤسسات بیمه که در ایران کار می کنند.
۳- انجام بیمه های اتکایی اجباری. راجع به بیمه اتکایی به تصویب نامه 66/4/31 بنا به پیشنهاد شماره 16849 مورخ 1365/06/25 وزارت امور اقتصادی و دارایی در خصوص بیمه اتکایی تصویب نمودند:
الف) کلیه شرکت های بیمه ایرانی موظفند انجام کلیه امور واگذاری اتکایی مازاد بر توان نگهداری خود را ضمن رعایت کلیه قوانین و مقررات مربوط و پس از انجام اتکایی فیمابین از اول سال 1366 نزد بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران واگذار نمایند.
ب) بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران مکلف است مازاد توان نگهداری خود و شرکتهای بیمه را در حساب جداگانه تحت عنوان «حساب صندوق ملی اتکا» به تفکیک هر رشته بیمه نگهداری نماید.
ج) بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران می تواند برای حساب صندوق ملی اتکایی برای رشته های هواپیما،کشتی،آتش سوزی، باربری و مهندسی (مقاطعه کاری و نصب) با رعایت واگذاری قبولی متقابل اقدام به تحصیل پوشش اتکایی از بیمه گران بین المللی و ترجیحا کشورهای اسلامی و در حال توسعه بنماید.
٤- قبول بیمه های اتکایی اختیاری از مؤسسات داخلی یا خارجی
٥- واگذاری بیمه های اتکایی به مؤسسات داخلی یا خارجی در هر مورد که مقتضی باشد.
6- اداره صندوق تامین خسارتهای بدنی و تنظیم آیین نامه آن (موضوع ماده ۱۰ قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسائل نقلیه موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث مصوب دی ماه 1347).
۷- ارشاد و هدایت و نظارت بر مؤسسات بیمه و حمایت از آنها در جهت حفظ سلامت بازار بیمه و تنظیم بر امور بیمه اتکایی و جلوگیری از رقابت های مکارانه و ناسالم.
شرکت خدمات بیمه ای گسترش فروش فردا نماینده حقوقی بیمه پارسیان با هدف ارائه خدمات متمایز و نوین به کلیه هموطنان گرامی تأسیس و به پشتوانه مدیران و کارشناسان متخصص در صنعت بیمه کشور فعالیت می نماید.
