اصل داوری

هرگونه اختلاف بین بیمه گر و بیمه گذار به ویژه از نقطه نظر فنی در مرحله اول از طریق توافق و سازش انجام می گیرد. طرفین قرارداد به خصوص بیمه گر، علاقه به طرح دعوا در دادگاه ندارد، زیرا اولا مراحل رسیدگی طولانی است، ثانيا ممکن است به اعتبار حرفه ای و حسن شهرت شرکت بیمه لطمه وارد شود. اگر اختلاف و عدم توافق طرفین در شمول يا عدم شمول قرارداد و یا میزان خسارت از طریق سازش امکان پذیر نباشد موضوع به داوری ارجاع می گردد. مزیت داوری در این است که اولا به دور از تشریفات دست و پاگیر اداری بوده و کم هزینه می باشد. ثانيا داوران اغلب از میان افراد صاحب نظر فنی و مدیران بازنشسته و یا شاغل متخصص در امر بیمه و موضوع مورد اختلاف طرفین، انتخاب می شوند.

 معمولا شرایط داوری در شرایط بیمه نامه درج می گردد. اگر طرفين توافق نمایند. موضوع به یک داور واحد ارجاع می شود، در غیر این صورت هر یک از طرفین اختلاف، بک داور انتخاب می کند تا مشتركا به موضوع اختلاف رسیدگی نمایند. در این مرحله نیز اگر موضوع اختلاف حل نشود و یا داوران در ارتباط با نکته خاصی نظر مشترک نداشته باشند، سرداور انتخاب می شود که به موضوع رسیدگی کرده و رأی هیئت داوران به طرفین جهت اجرا ابلاغ می شود.

هر کدام از طرفین قرارداد، حق الزحمه داور خود را پرداخته و حق الزحمه سرداور، به نسبت بین طرفین تقسیم می شود. هر گاه یکی از طرفین یا هر دو طرف در مدت معین، داور خود را انتخاب و معرفی نکند و یا این که در انتخاب سرداور به توافق نرسند پیش بینی می شود که مرجع صلاحيت داری مثل اتاق بازرگانی در مورد انتخاب داور یا سرداور تصمیم بگیرد.

محاسن حل اختلاف از طریق داوری به این ترتیب است:

– اختلاف در جوی آرام و محيط خصوصی حل شده و از طرح موضوع در دادگاه و کشیده شدن به افکار عمومی و روزنامه ها خودداری می شود. ضمنا اسرار حرفه ای بیمه گر نیز محفوظ می ماند.

– هزينه داوری به مراتب کمتر از هزینه های طرح دعوا در دادگاه است.

– داوران از بین افراد خبره، مطلع و صاحب نظر در امر بیمه که اشراف به مسائل فنی بیمه دارند انتخاب می شوند که رسیدگی به موضوع اختلاف به سهولت امکان پذیر است

– داوران برای رسیدگی به موضوع اختلاف نیازمند رعایت هیچ گونه تشریفاتی نیستند.

– رفع اختلاف از طریق دادگاه مدت مدیدی طول می کشد در صورتی که از طریق داوری، موضوع خیلی سریع رسیدگی و اختلاف فيصله پیدا می کند.

بیمه تمام خطر

بیمه تمام خطر، وسیع ترین نوع پوشش بیمه ای را در بیمه اموال عرضه می دارد. این بیمه هرگونه خسارت اتفاقی و از جمله خسارت آتش سوزی را جبران می کند. برای بیمه نامه تمام خطر، شرایط استانداردی وجود ندارد. شرکت های بیمه از شرایط و انواع بیمه نامه های مختلفی استفاده می نمایند. استثنائات این بیمه نامه صرف نظر از استثنای خطر جنگ، شامل موارد زیر است:

– هر گونه خسارت ناشی از استفاده از موارد رادیواکتیویته و انرژی هسته ای.

– خسارت ناشی از برخورد امواج صوتی.

– شورش و اغتشاش و جنگ داخلی.

– زلزله و آتشفشان.

– خسارت ناشی از تأخیر به علت ضبط توسط گمرک یا سایر مراجع ذیصلاح.

– خسارت ناشی از استهلاک تدریجی و موش خوردگی و یا ضایعات وارده از حشرات موذی

– خسارت وارده بر چینی آلات و وسایل شیشه ای به استثنای آتش سوزی به خصوص لنز و سایر لوازم عینک سازی (این موارد تحت شرایط مخصوص با پرداخت حق بیمه متناسب با ریسک قابل بیمه شدن هستند).

– خسارت ناشی از نقص الکتریکی و شکست مکانیکی.

بیمه نامه شامل شرایطی همانند بیمه نامه دزدی نیز می باشد که به موجب این شرایط، بیمه گذار ملزم است که احتیاط های لازم را که هرکس جهت حفظ مال خود به عمل می آورد از اموال بیمه شده به عمل آورد. به طور کلی بیمه گذار باید برای هر یک از اقلام بیمه شده سرمایه معینی را تعیین نماید. بدین ترتیب اقلامی مانند جواهرات، شمش های طلا، نقره و فرآورده های پوستی باید طی لیستی همراه با سرمایه بیمه شده در اختیار بیمه گر قرار گیرد. سایر ابزار و لوازم متفرقه از جمله وسایل شخصی نیز با قید سرمایه بیمه شده برای هر مورد، قابل بیمه شدن می باشد. از نظر کلی، قاعدة نسبی در این بیمه نامه قابل اعمال است ولی اعمال آن بسیار مشکل است. برای اقلامی مثل جواهرات، فرآورده های پوستی گران قیمت، تابلوهای نقاشی و از این قبیل اشیاء، قیمت توافقی براساس نظر کارشناسان حرفه ای تعیین می شود و در صورت ورود خسارت کلی به هر یک از اقلام فوق الذکر بیمه گر مبلغ مورد توافق را پرداخت می نماید. اکثر بیمه گران برای اشیائی که به صورت جفت يا سری هستند، شرایطی را منظور می کنند که حداکثر تعهد بیمه گر در صورت ورود خسارت جزئی یا کلی به هر یک از سری ها یا جفتها محدود به مبلغ معینی است. صدور بیمه نامه تمام خطر برای وسایل و چمدان و پول همراه مسافر تا میزان معینی متداول است.

سرمایه بیمه شده برابر است با ارزش بار و وسایل همراه مسافر که براساس اظهارات بیمه گذار در فرم پیشنهاد بیمه مندرج است.

بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران

سابقه فعالیت بیمه در کشور به صورت غیر رسمی به بیش از یک قرن می رسد. نخستین بار در سال ۱۲۸۹ خورشیدی دو شرکت بیمه خارجی به تأسیس نمایندگی در ایران اقدام کردند. اولین قانونی که در ایران در خصوص شرکت های بیمه به تصویب رسید قانون مربوط به ثبت شرکت ها مصوب دوم آذر 1310 است که در ماده ۸ آن شرکت های بیمه اعم از ایرانی و خارجی را تابع نظام نامه ای دانست که از طرف وزارت عدلیه تنظیم می شود.
تأسیس شرکت بیمه ایران در ۱۵ آبان ۱۳۹۶ و تصویب قانون بیمه در هفتم اردیبهشت 1316 را باید نقطه آغاز تحولات بازار بیمه کشور دانست. با تصویب این قانون حدود ۱۰ شرکت بیمه خارجی شعب و نمایندگی های خود در ایران را ثبت کردند. در سال ۱۳۲۹ نخستین شرکت بیمه خصوصی ایرانی به نام بیمه شرق تأسیس شد و پس از آن در دهه های بعد تعداد دیگری از شرکت های بیمه خصوصی ایرانی و یا با سرمایه گذاری مشترک ایرانی و خارجی در ایران آغاز به فعالیت کردند.
نظارت و بیمه گری توأمان شرکت سهامی بیمه ایران در بازار بیمه موجب شد که سیاست گذاران به دنبال تفکیک تصدی از سیاست گذاری و نظارت در بازار بیمه باشند که منجر به تأسیس بیمه مرکزی ایران گردید.
قانون تأسیس بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران و بیمه گری در ۳۰ خرداد ۱۳۵۰ در ۷۷ ماده به تصویب رسید و نحوه فعالیت و عملیات بیمه را در مورد شرکت های داخلی و خارجی ترسیم نمود. ماده (۱) این قانون اعلام کرده است که به منظور تنظیم و تعمیم و هدایت امر بیمه در ایران و حمایت بیمه گذاران و بیمه شدگان و صاحبان حقوق آنها و هم چنین به منظور اعمال نظارت بر این فعالیت، مؤسسه ای به نام بیمه مرکزی طبق مقررات این قانون با اهداف زیر تأسیس می گردد:

– تنظیم بازار بیمه کشور و هدایت آن از طریق تصویب آیین نامه ها و مقررات؛
– توسعه و تعمیم بیمه های بازرگانی؛
– اعطای مجوز تأسیس شرکت ها و شبکه کارگزاری و نظارت بر فعالیت شرکت های بیمه ای به نمایندگی از دولت در بازار؛
– انجام امور اتکایی اجباری برای مؤسسات بیمه ای؛
– قبولی و واگذاری بیمه های اتکایی با مؤسسات داخلی و خارجی.

اصل بیمه اتکائی

از اصول اولیه بیمه در کلیه رشته ها این است که ریسک بیمه شده تا جایی که ممکن است در سطح وسیعی پخش شود. بیمه اتکائی راه حل این اصل است.

بیمه اتکانی نظامی است که بیمه گر صادر کننده بیمه نامه را قادر می سازد که با توجه به سرمایه و ذخایر خود بخشی از ریسک های صادره را به حساب خود نگه دارد و مازاد بر توان خود را بین بیمه گران اتکانی مختلف تقسیم کند. به بیان دیگر، بیمه اتکائی را می توان توزيع جهانی ریسک نامید. بیمه اتکائی موجب می شود که بیمه گر صادرکننده ظرفیت خود را به مبلغ خاصی که توانایی او اجازه می دهد محدود نکند، بلکه ریسک های بزرگ با سرمایه های بالا را به راحتی قبول و مازاد را بیمه اتکائی کند. در نظام بیمه اتکائی شرکتی که بخشی از صادره های خود را به بیمه گر اتکائی واگذار می کند «شرکت واگذارنده» نامیده می شود. قرارداد اتکائی که بیمه گر واگذارنده با بیمه گر اتکائی منعقد می کند قرارداد مستقلی است که هیچ ارتباطی با قرارداد بیمه بين بيمه گر واگذارنده با بیمه گذار ندارد. نتیجه این که هیچ گونه رابطه حقوقی بین بیمه گذار و بیمه گر اتکائی نیست و در صورت تحقق خطر بیمه گذار برای دریافت خسارت خود باید به بیمه گر مراجعه کند و او مسئول پرداخت خسارت است و خسارت سهم بیمه گران اتکائی را خود محاسبه و وصول می نماید. نتیجه دیگری که از مفهوم منفک و مستقل بودن قرارداد بیمه از قرارداد بیمه اتکائی به دست می آید این است که هرگاه بیمه گر اتکائی دچار ورشکستگی و اعسار شود بیمه گر واگذارنده در مقابل بیمه گذار مسئول پرداخت خسارت است و هرگاه بیمه گر واگذارنده ورشکسته شود بیمه گر اتکائی به میزان سهم خود از خسارت در مقابل واگذارنده مسئول است. در این صورت بدهی بیمه گر اتکائی جزو دارایی بیمه گر واگذارنده محسوب می شود.

بیمه تضمین کیفیت ساختمان

بیمه تضمین کیفیت ساختمان یا بیمه نامه عیوب اساسی و پنهان ساختمان، بیمه ای است که برای حمایت از استفاده کنندگان و خریداران ساختمان ها که سرمایه هنگفتی را بابت خرید منزل هزینه می کنند طراحی و ارائه گردیده است. این بیمه نامه عیوب اساسی و پنهان ساختمان را در طی مدت قرارداد که حداکثر ۱۰ سال می باشد، تحت پوشش قرار می دهد.

این بیمه از طریق اعمال نظارت شرکت بیمه و توسط شرکت های بیمه فنی، امر کنترل ساخت و ساز انجام می شود و در نهایت گواهی بیمه صادر می شود. هزینه بیمه کیفیت ساختمان به علت این که بسیار ناچیز است، در افزایش قیمت مسکن تأثیری نخواهد داشت.

پوشش بیمه ای زمانی قطعی می شود که گواهی کنترل کیفیت برای مواد و مصالح ساختمانی صادر شود که بدین ترتیب در دو سال اول، کلیه عیوبی که در اثر نقص اجرا پدید می آیند و نیز عيوب غیر استاندارد تحت پوشش بیمه قرار می گیرند ضمن آنکه از سه تا ده سال سازه های جانبی تحت پوشش قرار می گیرند.

با صدور گواهی ساخت توسط بیمه گر، در حقیقت اسناسنامه کیفی برای ساختمان صادر شده است. بنابراین برگه کیفیت ساخت می تواند ملاک معامله قرار گیرد.

بر اساس توافقنامه وزارت مسکن، ۳۰٪ حق بیمه بیمه نامه های صادره پوشش عیوب اساسی و پنهان ساختمان، از محل ردیف مربوط به بیمه گر را تعهد کرده و متعهد به پرداخت آن به بیمه گر در قبال ارائه بیمه نامه های پوشش عیوب اساسی و پنهان ساختمان از طرف بیمه گر شده است.

اجباری یا اختیاری بودن بیمه محصولات کشاورزی

اجباری یا اختیاری بودن بیمه محصول مباحثات بسیاری برانگیخته است. در کشورهای در حال توسعه مالکیت های کوچک زمین و دام، شکل غالب را دارد، در این کشورها علاوه بر فقر مالکیت، پایین بودن سطح تکنولوژی و اطلاعات علمی در خصوص کشاورزی نیز پایین است. در چنین شرایطی وجود بیمه اجباری، کار را مشکل تر می کند. ذکر موارد زیر به روشن شدن موضوع کمک بیشتری می نماید:

الف) بیمه اجباری تقاضای جدیدی بوجود می آورد که امکان تأمین آن به سختی فراهم می شود
ب) اجباری بودن بیمه نوعی عدم رعایت عدالت اجتماعی از نظر کشاورزانی است که کارایی بالاتری دارند، مگر آنکه سیستم به شکل منطقی و اصولی به گونه ای طراحی شود که سوابق تولیدی، بازده مناطق، توالى وقوع هر خطر در هر منطقه، و همچنین توان تولیدی هر کشاورز را در نظر بگیرد.
ج) بیمه اجباری می تواند در مواردی برای کشاورز کسب اعتبار تلقی شود تا به کمک آن بتواند از وام و سایر نهاده های کشاورزی استفاده نماید.
د) بالاخره بیمه اجباری به معنی وضع یک طرفه تعرفه ها و نرخ ها نیست و کشاورزان بیمه گذار از طريق سازمان های محلی و تشکل ها اعمال نظر خواهند نمود.

استثنائات بيمه نامه

وقایعی که مشمول بیمه نمی شوند یا از تعهد بیمه گر خارج اند، در اصطلاح بیمه، استثنائات بیمه ای نامیده می شوند. گاهی اوقات استثنانات بیمه نامه را تحت عنوان استثنائات، خسارات غیرقابل پرداخت و یا موارد استثناء نیز می گویند، استثنائات بیمه ای پک قسمت مهم در هر بیمه نامه ای است که خطرها و یا حوادثی را توصیف می کند که جبران خسارت ناشی از وقوع آنها در تعهد بیمه گر نیست. استثنائات در مقابل خطرهای اصلی و اضافی قرار دارد. خطرهای اصلی و اضافی را خطرهای بیمه شده با خسارات قابل تأمین می گویند.

به هر حال هر بیمه نامه قسمتی دارد که خطرها یا حوادثی را مشخص می کند که جبران خسارت ناشی از وقوع آنها در تعهد بیمه گر نیست و معروف به استثنائات بيمه نامه است. دو دسته استثنائات بیمه نامه وجود دارد: دسته اول را استثنائات عمومی می گویند که در عموم بیمه ها وجود دارد. مانند خسارت وارده به موضوع بیمه به علت خطرهای جنگ و شورش که معمولا پوشش داده نمی شود. البته ممکن است بیمه گر در ازای دریافت حق بیمه اضافی، برخی از استثنائات عمومی، مانند خطر زلزله را نیز بیمه کند. دسته دوم معروف به استثنائات خاص هستند که مختص هر بیمه نامه ای است. به عنوان مثال در بیمه بدنه اتومبیل جبران خسارت ناشی از کاهش قیمت اتومبیل حادثه دیده، در تعهد بیمه گر قرار نداد و با در برخی از بیمه ها، خسارت وارده به برخی از اموال مانند فلزات گرانبها از استثنائات بيمه نامه است

استثنائات بيمه نامه معمولا شامل مواردی از قبیل خطرات استثناء شده، خسارات استثناء شده، اموال استثناء شده و مکان های استثناء شده می باشد.

خطرات استثناء شده

معمولا تمام بیمه نامه از پوشش برخی از خطرات معین خودداری می کنند که آنها را در فهرستی ارائه می کنند؛ به هر حال این یکی از پیچیدگی های تمام بیمه ها است و ناشی از این واقعیت است که بیمه نامه ممکن است خطر را به گونه ای تعریف و محدود کند که بخشی از آن را پوشش دهد نه تمام آن را. مثلا آتش دارای علت هایی است که ممکن است مستثنی شده باشند. خطرهایی هستند که اساسا قابل بیمه نیستند مانند جنگ، اعتصاب و. خطرهایی که در جاهای دیگر پوشش داده شده اند. مثلا در بیمه اتومبیل خصوصی خطرات ناشی از بیمه اتومبیل تجاری پوشش داده نمی شود. در خصوص خطرات باید گفت که برخی خطرات وجود دارند که با دریافت حق بیمه اضافی، از موارد استثناء خارج می شوند.

خسارات استثناء شده

اغلب بیمه نامه برخی از انواع خاص خسارات را پوشش نمی دهند، حتی اگر خطراتی که سبب این خسارت شده است را تحت پوشش داشته باشند. به عنوان مثال، بیمه نامه های اموال تجاری هر خسارت مستقیمی که ناشی از خطرات تحت پوشش به واسطه علت بلافصل باشد را پرداخت می کنند. مطلق اصل علت بلافصل، ممکن است گفته شود که هر خطر علت یک خسارت است.

اموال استثناء شده

یک بیمه نامه اموال ممکن است خطرات معین و خسارات مربوطه را تحت پوشش داشته باشد اما انواع اموال را معین می کند. مثلا یکی از استناهای مهم در بیمه اموال شامل پول و اوراق بهادار می باشد.

مکان های استثناء شده

در بیمه نامه های اموال معمولا به طور واضح اموال بیمه شده در یک مکان خاص مدنظر است و سایر مکان ها از آن استثناء می شود. مثلا در بیمه اتومبیل، یک محدوده جغرافیایی معین تعریف می شود که برای سایر مکانها (مانند کشورهای دیگر) قابل کاربرد نیست.

اشتباه و از قلم افتادگی

در قراردادهای بیمه می توان پیش بینی نمود که اشتباه و از قلم افتادگی چنانچه احراز شود نباید در اصل تأمین بیمه خدشه ای وارد نماید برای مثال چنانچه مسلم شود عدم ارسال اسامی یکی از کارکنان خسارت دیده به بیمه گر صرفا ناشی از اشتباه و از قلم افتادگی بوده است بیمه گر می بایستی (در صورت وجود چنین شرطی در قرارداد خسارات را به میزانی که برای سایر کارکنان تعهد نموده است در مقابل دریافت حق بیمه پرداخت نماید.

اشیاء استثناء شده

در برخی از انواع بیمه، اشياء خاصی به عنوان مورد بیمه در تعهد بیمه گر قرار نمی گیرد. برای مثال در ماده ۳۰ شرایط عمومی بیمه نامه مصوب شورای عالی بیمه، مسکوکات، پول، اوراق بهادار، فلزات قیمتی به هر شکل، جواهرات و مروارید، سنگهای قیمتی سوار نشده، هرگونه اسناد و نسخ خطی در تعهد بیمه گر نمی باشد مگر آنکه به صراحت خلاف آن شرط شده باشد.

بیمه تحصیلی فرزندان

این بیمه نامه از انواع بیمه نامه های عمر است که معمولا سرمایه ای را برای سن ورود به دانشگاه فرزند (معمولا ۱۸ سالگی) فراهم می آورد. می توان این بیمه نامه را به نحوی منعقد نمود که برای مقاطع فوق لیسانس و دکتری فرزند نیز سرمایه کافی انباشته گردد.

طبیعی است که هزینه تحصیلات عالیه سال به سال گرانتر شده و به دغدغه ای برای اولیاء تبدیل شده است. اگر اولیاء از سال های خردسالی کودکان خویش بخواهند آینده تحصیلی فرزندان خود را تأمین نمایند، بهترین راه، خرید بیمه نامه تحصیلی فرزندان است. مضافا این که در اثر فوت ناگهانی والدین، فرزندان ممکن است گرفتار مشکلات مالی شده و به هیچ وجه نتوانند برای ادامه تحصیل برنامه ریزی کنند، لذا برای رفع این نگرانی ها و به منظور تحقق آرزوهایشان، بیمه عمر تحصیلی فرزندان سرمایه لازم را برای با آرامش سپری نمودن مراحل حساس تحصیلی فراهم می نماید در زیر الگویی اجرایی برای بیمه تحصیلی فرزندان معرفی می شود:

چگونگی دریافت مزایای تحصیلی تضمین شده: – حداقل سن ورود بیمه شده (والد) به طرح، ۲۰ سال؛ – حداکثر سن ورود بیمه شده (والد) به طرح، ۵۰ سال؛ – حداقل سن ورودی ذی نفع (فرزند) به طرح، بدو تولد؛ – حداکثر سن ورود ذی نفع (فرزند) به طرح، ۱۸ سالگی؛ – چگونگی پرداخت حق بیمه: ماهانه، سالانه، شش ماه یک بار و یک جا۔ – سرمایه بیمه نامه: با توجه به حق بیمه پرداختی و زمان آن و براساس روابط ریاضیات مالی و اکچوئرال محاسبه خواهد شد.

مزایای بیمه نامه

1-در صورت فوت بیمه شده (والد) سرمایه بیمه به علاوه سود حاصل از سرمایه گذاری حق بیمه ها به صورت یکجا توسط شرکت به ذی نفع پرداخت می گردد.

۲- می توان ریسک های تصادف و از کارافتادگی را نیز تحت پوشش قرار داد.

۳- حق بیمه ها و سرمایه بیمه از مالیات معاف می باشند.

مناطق غیر قابل بیمه (بیمه محصولات کشاورزی)

مناطقی که همواره در معرض خطر هستند و گزارشات خسارت حاکی از استمرار حادثه در آن نواحی است و از نظر فنی قابلیت کشت ندارند، نمی بایست زیر پوشش بیمه قرار گیرند. تصمیم گیری در مورد این گونه مناطق و اراضی می بایستی متکی بر اطلاعات آماری چند ساله بوده و هر قضاوتی روی نظرات ارزیابان در بازدید های موردی از مناطق می تواند گمراه کننده باشد.

از کار افتادگی موقت

در صورتی که بیمه شده مصدوم، برای مدتی قادر به انجام کار و فعالیت حرفه ای خود نباشد و از کسب در آمد و معاش محروم شود، بیمه گر بر پایه گزارش و تأیید پزشک کارشناس با اظهارنظر مقام های پزشکی قانونی، مبلغ غرامت روزانه یا هفتگی را به ترتیب مقرر در بیمه نامه تا مدت توافق شده به مصدوم می پردازد. این مبلغ همچون سرمایه بیمه فوت و نقص عضو، به طور مقطوع برای مدت معین در قرارداد بیمه، تعیین می شود؛ ولی به هر حال چون ریسک تبعی و تأمین اضافی است، بیمه شدن آن موکول به قبول بیمه فوت و نقص عضو با یکی از آنهاست و میزان آن نیز به تناسب جمع سرمایه بیمه فوت و نقص عضو تعیین می شود.