بیمه حوادث انفرادی

در بیمه حوادث انفرادی، یک فرد در مقابل حادثه یا حوادثی، بیمه می شود. در این بیمه، معمولا شخص بیمه شده همان شخص بیمه گذار است.

در بیمه حوادث انفرادی خطراتی همچون فوت، نقص عضو، از کارافتادگی دائم و کامل و نیز از کارافتادگی موقت روزانه و هزینه درمان ناشی از جراحات بدنی پوشش داده می شود و حتی در این نوع بیمه نامه تمامی خطرات ناشی از کار و ورزش نیز تحت شرایطی می تواند تحت پوشش باشد، و چنانچه بیمه شده ای در اثر مصدومیت ناشی از حادثه فوت نماید، تمام سرمایه مندرج در بیمه نامه، به کسی که نامش در بیمه نامه به عنوان استفاده کننده قید شده است، پرداخت می گردد و هم چنین در صورتی که برای بیمه شده در اثر خطرات تحت پوشش، حادثه ای پیش آید و منجر به نقص عضو گردد، با توجه به کلی و جزیی بودن نقص عضو، غرامت پیش بینی شده در بیمه نامه به وی پرداخت خواهد شد و علاوه بر آن در صورتی که بیمه شده بر اثر وقوع حادثه دچار مصدومیت شده و جهت معالجه خویش متحمل پرداخت هزینه گردد، هزینه درمان او مطابق عرف حداکثر تا سقف مبلغ مورد تعهد پرداخت می گردد. جزئیات این مباحث در بیمه حوادث اشخاص ارائه شده است.
آیین نامه شماره ۲۳ شورای عالی بیمه مصوب 1368/08/22جزئیات بیمه حوادث انفرادی را مشخص کرده است.

حادثه: حادثه موضوع این بیمه عبارتست از هر واقعه ناگهانی ناشی از یک عامل خارجی که بدون قصد و اراده بیمه شده بروز کرده و منجر به جرح، نقص عضو، از کارافتادگی و یا فوت بیمه شده گردد.

نقص عضو: نقص عضو یا از کارافتادگی دائم و قطعی عبارتست از قطع، تغییر شکل و یا از دست دادن توانایی انجام کار عضوی از اعضاء بدن که ناشی از حادثه بوده و وضعیت دائم و قطعی داشته باشد.

مدت بیمه نامه : مدت این بیمه یک سال تمام شمسی است و از ساعت ۱۲ ظهر روزی که به عنوان تاریخ شروع بیمه نامه قید گردیده است آغاز و در ساعت ۱۲ ظهر روز انقضای بیمه نامه خاتمه می یابد. مگر آن که بین طرفین به نحو دیگری توافق شده باشد.

خطرهای بیمه شده: تأمین بیمه گر با رعایت استثنائات و محدودیت های مندرج در بیمه نامه، شامل تحقق خطر (حادثه) موضوع ماده ۸ این بیمه نامه می باشد.

تحقق خطرات زیر نیز جزو تعهدات بیمه گر محسوب می گردد:

الف) غرق شدن، مسمومیت، تأثیر گاز، بخار و یا مواد خورنده مانند اسید.
ب) ابتلا به هاری، کزاز و سیاه زخم.
ج) دفاع مشروع بيمه شده
د) اقدام به نجات اشخاص و اموال از خطر.

خسارات قابل تأمين: این بیمه نامه فوت، از کارافتادگی و نقص عضو را که مستقیما ناشی از خطرات بيمه شده، در این بیمه نامه باشد، تأمين می نماید. در صورت توافق طرفین و دریافت حق بیمه اضافی هزینه پزشکی و غرامت روزانه نیز قابل تأمین می باشد.

وظایف بیمه شده، بیمه گذار و ذی نفع در صورت وقوع حادثه: این وظایف عبارتند از:

الف – به محض وقوع حادثه غیر از فوت، بیمه شده موظف است به پزشک مراجعه نموده و دستورهای وی را مراعات و خود را تحت معالجه قرار دهد و بیمه شده یا بیمه گذار موظفند حداکثر ظرف پنج روز بعد از وقوع حادثه، مراتب را کتبا به اطلاع بیمه گر برسانند.

ب- در صورت فوت بیمه شده، بیمه گذار و یا ذی نفع مراتب را باید در اسرع وقت حداکثر ظرف دو هفته از تاریخ فوت كتبا به اطلاع بیمه گر برسانند. مگر این که ثابت نمایند به علت خارج از اراده خود قادر به اعلام نبوده اند.

ج- بر حسب مورد بیمه گذار، بیمه شده و یا ذی نفع باید مدارک مورد لزوم را به بیمه گر تسلیم نموده و به کلیه سؤالاتی که در رابطه با حادثه از ایشان می شود، از روی صداقت پاسخ دهد.

د- بیمه شده و یا ذی نفع ملزم به قبول هر گونه تحقیقات و یا معاینه پزشکی که هزینه آن مورد قبول بیمه گر می باشد، هستند.
تعیین میزان غرامت بیمه: در این بیمه نامه دو نوع غرامت وجود دارد که شامل غرامت فوت و غرامت نقص عضو می باشد.

-1 غرامت فوت: در صورتی که بیمه شده به علت وقوع یکی از خطرات مشمول این بیمه نامه فوت کند، بیمه گر متعهد است سرمایه بیمه را طبق شرایط این بیمه نامه و اوراق الحاقي منضم به آن و یا هر گونه توافق کتبی دیگر به ذی نفع بپردازد.

۲- غرامت نقص عضو و از کارافتادگی دائم (کلی و جزئی): در صورتی که بیمه شده به علت وقوع یکی از خطرات مشمول بیمه دارای نقص عضو و یا از کار افتادگی دائم شود، بیمه گر متعهد است غرامت مربوطه را طبق شرایط این بیمه نامه و جدول نقص عضو پرداخت می شود.

مهلت پرداخت خسارت: بیمه گر حداکثر ظرف یک ماه پس از تاریخ دریافت کلیه اسناد و مدارکی که بتواند به وسیله آنها میزان خسارت وارده و حدود مسئولیت خود را تشخیص دهد، باید خسارت را تسویه و پرداخت نماید.
استثناها: موارد زیر و یا تحقق خطر ناشی از آنها از شمول تعهدات بیمه گر خارج است:

الف) خودکشی و یا اقدام به آن.

ب) صدمات بدنی که بیمه شده عمدا موجب آن می شود.

ج) مستی و یا استعمال هرگونه مواد مخدر و یا داروهای محرک بدون تجویز پزشک.

د) ارتکاب بیمه شده به اعمال مجرمانه اعم از مباشرت، مشارکت و یا معاونت در آن.
ه) هر نوع دیسک و یا فتق بیمه شده.

و) بیماری و ابتلا به جنون بیمه شده مگر آن که ابتلا به جنون ناشی از تحقق خطر موضوع این بیمه باشد.

ز) فوت بیمه شده به علت حادثه عمدی از طرف ذی نفع (اعم از مباشرت، مشارکت و یا معاونت). در این صورت بیمه گر منحصرا متعهد به پرداخت سهم سایر افراد ذی نفع در سرمایه بیمه خواهد بود.

خطرات اضافی: خطراتی که فقط با موافقت کتبی بیمه گر و پرداخت حق بیمه اضافی قابل پوشش است:

الف) جنگ، شورش، انقلاب، بلوا، اعتصاب، قیام، آشوب، کودتا و اقدامات احتیاطی مقامات نظامی و انتظامی انتظامی.

ب) زمین لرزه، آتشفشان و فعل و انفعالات هسته ای.

ج) ورزشهای رزمی و حرفه ای، شکار، سوارکاری، قایقرانی، هدایت موتورسیکلت دنده ای، هدایت و یا سرنشینی هواپیمای آموزشی، اکتشافی و غیر تجاری، هدایت و یا سرنشینی اتومبیل کورسی (مسابقه ای)، هدایت و یا سرنشینی هلیکوپتر، غواصی، پرش با چتر نجات (به جز سقوط آزاد) و هدایت کایت با سایر وسائط پرواز بدون موتور.

بیمه حوادث خانواده

بیمه حوادث خانوار، یکی از انواع بیمه های حوادث گروهی است. از آنجا که اعضاء هر خانواده در معرض خطرات مختلفی قرار دارند که پیامد آنها می تواند فوت، جرح، نقص عضو، از کارافتادگی دائم یا موقت باشد. لذا سرپرست خانواده می تواند با پرداخت حق بیمه، کلیه افراد خانواده را در مقابل حوادث در تمام ساعات شبانه روز در داخل و خارج از کشور بیمه نماید. سرپرست خانواده می تواند همسر، فرزندان، پدر و مادر خود و پدر و مادر همسر خود را تحت تکفل داشته باشد. خطرات تحت پوشش این بیمه نامه مشابه بیمه حوادث انفرادی و گروهی است. این بیمه نامه سه نوع پوشش دارد که شامل فوت در اثر حادثه، نقص عضو کلی در اثر حادثه و نقص عضو جزئی در اثر حادثه می باشد. همچنین با توافق طرفین امکان افزودن یک پوشش اضافی تحت عنوان هزینه های پزشکی وجود دارد. هزینه های پزشکی مشمول این بیمه نامه عبارت از هزینه هایی است که در صورت تحقق خطرات موضوع بیمه نامه ، بیمه شده مستقیما در مقابل دریافت خدمات درمانی متحمل می شود.

در این بیمه نامه تعهدات بیمه گر شامل فوت، نقص عضو و از کار افتادگی دائم (کلی و جزیی) ناشی از حوادث مشمول بیمه همسر و فرزندان بیمه گذار می باشد. ضمنا در صورت تعهد پرداخت غرامت روزانه از کار افتادگی موقت در قرارداد بیمه حوادث جمعی غرامت مربوطه به بیمه شده پرداخت خواهد شد. هزینه پزشکی قابل پرداخت توسط بیمه گر عبارتست از مبلغ مندرج در صورتحساب درمانی مربوطه و یا حداکثر هزینه پزشکی که بیمه شده ظرف مدت دو سال از تاریخ تحقق خطر تحت پوشش برای هر حادثه موضوع بیمه متحمل شده است.

بیمه حوادث اشخاص

موضوع بیمه حوادث اشخاص تأمین سرمایه بیمه در صورت فوت، نقص عضو و از کارافتادگی دائم (کلی یا جزئی) شخص بیمه شده بر اثر حوادث و پرداخت غرامت از کارافتادگی موقت بر اثر حادثه و جبران هزینه های پزشکی و درمانی در صورت جرح و صدمه ناشی از حوادث است. بنابراین در بیمه حوادث چهار ریسک می تواند مورد تأمین بیمه گر قرار گیرد که از این چهار مورد، دو ریسک آن (فوت و نقص عضو و از کارافتادگی دائم، از ریسک های اصلی و دو ریسک دیگر یعنی جرح و از کارافتادگی موقت، از ریسک های تبعی یا فرعی به شمار می روند.

خطر موضوع بیمه در بیمه حوادث اشخاص: خطر موضوع بیمه در این رشته، حادثه است که تعریف معینی دارد. در اصطلاح بیمه ای، هر واقعه یا پیشامدی که جنبه احتمالی داشته باشد یا در زمان کم و بیش دور و نزدیک احتمال وقوع داشته باشد و تحقق آن بستگی به میل و اراده طرفهای قرارداد بیمه به ویژه بیمه گذار و بیمه شده نداشته باشد، از نظر فن بیمه ریسک یا خطر گفته می شود. ولی علاوه بر جنبه احتمال وقوع یک پیشامد و قابلیت محاسبه آماری و تواتر آن، خطر موضوع بیمه باید واجد شرایط قانونی نیز باشد یعنی این که بیمه کردن یک واقعه احتمالی مغایر قانون و نظم جامعه و اخلاق نیک عمومی نباشد. بنابراین بیمه کردن رویدادها و خطرها پیرو شرایط فنی و شرایط قانونی است. مفهوم خطر در بیمه حوادث اشخاص چندان پیچیده نیست ولی به هر حال بیمه گران بر پایه اصول بیان شده هر حادثه ای را بیمه نمی کنند.

حادثه: در بیمه حادثه شخصی، حادثه دارای تعریفی است که با تعریف حادثه در زبان عامه متفاوت است؛ به موجب مفاد شرایط عمومی بیمه حادثه، حادثه موضوع این بیمه عبارت است از هر واقعه ناگهانی ناشی از یک عامل خارجی که بدون قصد و اراده بیمه شده بروز کرده و منجر به جرح، نقص عضو، از کارافتادگی و یا فوت بیمه شده گردد .

صدمه بدنی: نتیجه حادثه ای که در تعهد بیمه گر است، می بایست صدمه بدنی قابل تشخیص پزشک باشد. منظور از صدمه بدنی (جرح، نقص عضو، از کارافتادگی و فوت) لطمه و یا لطمات وارد به سلامتی عضو و یا اعضاء بدن بیمه شده است که موجب اختلال در اعمال حیاتی و یا عادی بدن بیمه شده گردیده و از طرف پزشک قابل تشخیص باشد.

بنابر این مواردی مانند ترس و نگرانی و بی خوابی و… تا جایی که منشأ عضوی نداشته باشد و از طرف پزشک قابل تشخیص نباشد جزو موارد مورد تعهد بیمه گر تلقی نمی گردد.

استثناها: استثناهای بیمه حوادث شخصی عبارتند از:
1- عمد بیمه گذار و بیمه شده و ذی نفع.
۲- انواع بیماری ها مگر آنکه بر اثر وقوع حادثه عارض شوند یا آن که به طور صریح در بیمه نامه مورد تأمین قرار گرفته باشند.
٣- مصرف مواد مخدر یا داروهای محرک بدون تجویز پزشک.
٤- مستی بر اثر مصرف مواد الكلى.
5- ارتکاب یا اقدام یا شروع به جنحه و جنایت از طرف بیمه شده به استثنای دفاع مشروع (پدافند قانونی).
6- جنگ، شورش، اغتشاش، اعتصاب، انقلاب و مانند آنها، مگر آن که مورد موافقت بیمه گر قرار گرفته باشند.
۷- سیل، زلزله و آتشفشان، مگر آن که توافق خاصی صورت گرفته باشد.
۸- تشعشع اتمی و رادیواکتیو و انفجارهای هسته ای، مگر آنکه توافق خاصی صورت گرفته باشد.
9– خودکشی بیمه شده و یا اقدام به آن.
10- خطراتی که فقط با موافقت کتبی بیمه گر و پرداخت حق بیمه اضافی قابل پوشش است:

الف) جنگ، شورش، بلوا، اعتصاب، قیام، آشوب، کودتا و اقدامات احتیاطی مقامات نظامی و انتظامی.

ب) زمین لرزه، آتشفشان و فعل و انفعالات هسته ای.

ج) ورزشهای رزمی و حرفه ای، شکار، سوارکاری، قایقرانی، هدایت موتورسیکلت دنده ای، هدایت و یا سرنشینی هواپیمای آموزشی، اکتشافی و غیر تجاری، هدایت و یا سرنشینی اتومبیل کورسی (مسابقه ای)، هدایت و یا سرنشینی هلکوپتر، غواصی، پرش با چتر نجات (به جز سقوط آزاد) و هدایت کایت یا سایر وسایط پرواز بدون موتور.

انواع ریسک ها و تأمین ها در بیمه حوادث اشخاص: در بیمه نامه حوادث اشخاص چهار ریسک مورد تأمین قرار می گیرند که عبارت اند از: فوت بر اثر حادثه، نقص عضو و از کارافتادگی همیشگی بر اثر حوادث، جرح و جبران هزینه های پزشکی و از کارافتادگی موقت بر اثر حادثه.

1- فوت بیمه شده: در صورتی که بیمه شده بر اثر وقوع یکی از خطرهای مشمول بیمه فوت کند بیمه گر متعهد پرداخت سرمایه بیمه مقطوع پیش بینی شده در بیمه نامه است. بنابراین اگر فوت بیمه شده در نتیجه وقوع حادثه با حوادث روی دهد، بیمه گر را متعهد و مدیون می سازد. مفهوم مخالف این قاعده آن است که اگر بیمه شده بر اثر یکی از وقایع و پیشامدهای خارج از شمول تعهد بیمه گر، به طور نمونه بر اثر بیماری یا خودکشی عمدی، فوت کند، بیمه گر تعهدی نخواهد داشت.

۲- نقص عضو و از کار افتادگی دائم: در صورتی که بیمه شده بر اثر وقوع حادثه یا حوادث مشمول بیمه دچار نقص عضو و از کارافتادگی دائم شود بیمه گر متعهد است که سرمایه بیمه مندرج در بیمه نامه را طبق جدول و شرایط پیش بینی شده به بیمه شده بپردازد. نقص عضو و از کارافتادگی دائم ممکن است کلی (مطلق) یا جزئی (نسبی) باشد که موارد آنها در جدول نقص عضو قید شده است.
از کار افتادگی موقت: در صورتی که بیمه شده مصدوم برای مدتی قادر به انجام کار و فعالیت حرفه ای خود نباشد و از کسب درآمد و معاش محروم شود، بیمه گر بر پایه گزارش و تأیید پزشک کارشناس یا اظهار نظر مقام های پزشکی قانونی، مبلغ غرامت روزانه یا هفتگی را به ترتیب مقرر در بیمه نامه تا مدت تعیین و توافق شده به مصدوم می پردازد. این مبلغ همچون سرمایه بیمه فوت و نقص عضو، به طور مقطوع برای مدت معین در قرارداد بیمه تعیین می شود؛ ولی به هر حال چون ریسک تبعی و تأمین اضافی است بیمه شدن آن موکول به قبول بیمه فوت و نقص عضو یا یکی از آنهاست و میزان آن نیز به تناسب جمع سرمایه بیمه فوت و نقص عضو تعیین می شود.

جبران هزینه های پزشکی: این ریسک تبعی به طور معمول ضمن بیمه نامه حوادث تا میزان معینی مورد تعهد بیمه گر قرار می گیرد. تأمین و تعهد بیمه گر در بر گیرنده جبران هزینه های پزشکی و جراحی و دارویی و بستری شدن در بیمارستان تا مبلغ بیمه شده است. بنابراین در صورتی که مبلغ مورد تعهد بیمه گر به طور مثال a ریال و هزینه های درمانی ناشی از صدمه بدنی مبلغ b ریال باشد( b<a) بیمه گر مبلغ اخیر را می پردازد زیرا که جبران هزینه های درمانی پیرو «اصل غرامت» است. در عمل وقتی بیمه شده دچار جرح یا صدمه بدنی می شود معالجه او زیر نظر پزشک معتمد بیمه گر ادامه می یابد و صورت هزینه های درمانی او پس از تأیید پزشک بیمه گر، رسیدگی و طبق شرایط بیمه نامه تسویه می شود. در عمل بیمه گران یک تعرفه پزشکی را تعیین می کنند و آن را ملاک برآورد و محاسبه هزینه های پزشکی و جراحی و درمانی قرار می دهند و در بیمه نامه نیز قید می کنند که پرداخت هزینه های پزشکی تا میزان مورد تعهد، طبق تعرفه مورد توافق صورت خواهد گرفت. علاوه بر چهار ریسک یادشده، بیمه گر می تواند هزینه های نجات و امداد اشخاص و اموال در معرض خطر را نیز تا درصد معینی قبول و جبران کند. گرچه میزان غرامت قابل جبران از طرف بیمه گر در شرایط عمومی بیمه نامه حوادث، نامعلوم و مسکوت مانده است؛ ولی به هر حال صدمه بدنی وارد به شخص بیمه شده بر اثر اقدام به نجات اشخاص و اموال در معرض خطر، جزو حوادث مشمول بیمه است. چنان که بند «د» ماده ۱۲ شرایط عمومی بیمه نامه حوادث اشخاص، «اقدام به نجات اشخاص و اموال از خطر» را مشمول بیمه کرده است.
قرارداد بیمه حوادث اشخاص: تشکیل و انعقاد قرارداد بیمه حوادث اشخاص از جهتی به بیمه عمر نزدیک است؛ زیرا در این رشته همچون بیمه عمر، بیمه گذار (بیمه شده) موظف است که ویژگی های خطر موضوع بیمه را به طور دقیق و صادقانه در برگ پیشنهاد بیمه قید کند و به اطلاع بیمه گر برساند تا او بتواند نسبت به ارزیابی خطر و تعیین نرخ و شرایط آن اقدام کند. بنابراین بیمه شده باید تمام اطلاعات مربوط به وضع تندرستی خود و دیگر قراردادهایی را که با بیمه مورد درخواست او همانندی دارند، به آگاهی بیمه گر برساند. با این همه صرف نظر از همانندی موضوع بیمه، که تأمین خطرهای مربوط به شخص انسان است، و عدم شمول اصل غرامت (مقطوع بودن سرمایه بیمه)، بین این رشته و بیمه عمر تفاوت هایی وجود دارد. نخست آن که در بیمه عمر، خطر فوت به هر علت (جز خودکشی در دو سال اول) مورد تأمین قرار می گیرد. بنابراین چه فوت بیمه شده بر اثر بیماری باشد یا در نتیجه حوادث، بیمه گر متعهد به پرداخت سرمایه بیمه مورد تعهد است. در حالی که در بیمه حوادث اشخاص پرداخت سرمایه فوت بیمه شده در صورتی در تعهد بیمه گر خواهد بود که بیمه شده بر اثر یکی از حوادث مشمول بیمه، فوت کند. افزون بر این در بیمه حوادث اشخاص اعلام تشدید خطر الزامی است. در حالی که در بیمه عمر نرخ و شرایط بیمه بر پایه تغییر و تشدید خطر در طول قرارداد، از پیش محاسبه و منظور شده است. برای درستی انعقاد قرارداد بیمه حوادث اشخاص، همان شرایطی که در مورد انعقاد قرارداد بیمه عمر پیش از این بحث شد در این جا نیز ضروری است. بنابراین وجود قصد و رضا، شایستگی و اهلیت (بیمه گر و بیمه گذار)، موضوع معين و همین طور مشروع و قانونی بودن، ستون های درستی و اعتبار قرارداد بیمه حوادث می باشند. به علاوه در صورتی که تندرستی و حیات شخص ثالث موضوع بیمه باشد جلب رضایت کتبی او ضروری است وگرنه بیمه نامه باطل خواهد بود (ماده ۲۳ قانون بیمه منعکس در ماده ۱ بیمه نامه حوادث اشخاص).

انواع بیمه های حوادث اشخاص: شرکت های بیمه بر پایه نیاز مشتریان خود طرح های متنوع و گوناگونی تهیه و به آنان عرضه می کنند. انواع بیمه های حوادث اشخاص عبارتند از:
1-بیمه حوادث کار: این نوع بیمه، حوادثی را که احتمال دارد حین کار و انجام وظیفه یا به مناسبت آن برای بیمه شده پیش آید مورد تأمین قرار میدهد و موردنیاز و درخواست کارفرمایان و کارگزارانی است که مایلند در مقابل حوادث ناشی از کار و فعالیت حرفه ای خود، تأمین لازم کسب کنند.

۲- بیمه حوادث مسافرت و مأموریت که در برگیرنده تأمین حوادثی است که در مدت مأموریت رخ می دهد.

۳- بیمه حوادث مسافرت هوایی.
٤- بیمه حوادث مسافرت دریایی و زمینی.

5-بیمه حوادث تحصیلی (دانش آموزان و دانشجویان که در بحث بیمه های گروهی آن را مورد توجه قرار می دهیم).

6- بیمه حوادث ورزشی یا بیمه ورزشکاران.

۷- بیمه حوادث تمام اوقات زندگی: این نوع بیمه، کامل ترین نوع بیمه حوادث اشخاص است و به موجب آن شخص بیمه شده در تمام اوقات زندگی اعم از کار و حرفه یا زندگی خصوصی در مقابل عواقب حوادث تأمین دارد.

۸- بیمه حوادث تکمیلی: این نوع بیمه به صورت تکمیلی بیمه عمر مورد عمل و استفاده است. بدین معنی که شخص بیمه شده ضمن بیمه نامه عمر با پرداخت مبلغی به عنوان حق بیمه اضافی، تأمین بیمه ای به صورت دو یا سه برابر سرمایه بیمه عمر به دست می آورد.

بیمه حوادث اشخاص به دو شکل انفرادی یا گروهی عرضه می شود. در بیمه حوادث انفرادی ، شخص معینی که ویژگی های او در برگ پیشنهاد بیمه قید شده است، بیمه می شود. بیمه گذار و بیمه شده اغلب یک نفر است. در حالی که در بیمه حوادث گروهی شماری از اشخاص به عنوان بیمه شدگان تعیین می شوند و ویژگی های آنان در فهرستی که بیمه گذار تهیه می کند، قید میشود. اغلب شرایط بیمه های گروهی حوادث، به ویژه جدول نقص عضو، همان است که در شرایط عمومی بیمه نامه حوادث پیش بینی شده است. ولی در بیمه های گروهی اغلب بیمه گذار حق بیمه را به صورت اقساط ماهانه به بیمه گر پرداخت می کند. در بیمه های گروهی با صدور برگ های الحاقی مکرر، تغییرهای حاصل در فهرست بیمه شدگان عملی می شود که این امر دقت و مراقبت کافی لازم دارد.

بیمه حمل و نقل زمینی

بیمه نامه حمل و نقل زمینی پوشش های موردنیاز بیمه گذار را در مورد آسیب و تلف وارده به کالای در حال حمل تأمین می نماید، که معمولا این پوشش برای خطرات رایج در عرف حمل و نقل زمینی می باشد.

صاحبان کالا برای حفظ سرمایه های خود باید آنها را در زمان حمل و جابه جایی در خشکی تحت پوشش بیمه باربری قرار دهند. بیمه حمل و نقل کالا در خشکی، مکمل بیمه نامه حمل دریایی است که معمولا همان پوشش های بیمه باربری دریایی در مورد آن تسری پیدا خواهد کرد. جابه جایی کالا در حمل و نقل داخلی، خطرات متعددی را به دنبال دارد که مهمترین آنها خسارات ناشی از حادثه وسیله نقلیه (آتش سوزی، سرقت، تصادم و چپ شدن) ورشکستگی، زنگ زدگی، سرقت و عدم تحویل کالاست که بر اثر حادثه وسیله نقلیه بوجود می آید. معمولا اعتبار بیمه نامه حمل و نقل زمینی از زمان تحویل کالای مورد بیمه به مؤسسات حمل و نقل مجاز آغاز و پس از تحویل کالای مورد بیمه در مقصد مندرج در بیمه نامه خاتمه می یابد؛ اما اگر صاحب کالا تا ۸ روز از دریافت آن امتناع ورزد، اعتبار بیمه نامه پس از این مدت منقضی می شود.

خطرات تحت پوشش: در بیمه حمل و نقل زمینی، پوشش بیمه گر شامل موارد زیر خواهد بود: در صورتی که مورد بیمه (کالا) در اثر بروز حوادث مشمول بیمه آسیب دیده و نیاز به تعمیر و یا تعویض بعضی از قسمت های خسارت دیده داشته باشد، در این حالت بيمه گر ملزم به پرداخت این گونه هزینه هاست، مشروط بر این که مجموع هزینه های انجام شده از سرمایه بیمه ای تجاوز ننماید.

– کمبود کالا بیمه نیست، مگر این که مستقیما بر اثر حوادث مشمول بیمه ایجاد شده باشد.

– در صورتی که کالایی به صورت جفت و یا دست، بیمه شده باشد، مسئولیت بیمه گر بیش از قیمت قسمت خسارت دیده به تناسب مبلغ بیمه شده نخواهد بود.

– چنانچه کالای مورد بیمه در جریان حمل آسیب ببیند و بخشی از آن شکسته شود، بیمه گذار می تواند قسمت های آسیب دیده را جدا کرده و قسمت های سالم را مورد استفاده قرار دهد و خسارت خود را به همان نسبت دریافت دارد.

استثناها: در بیمه های حمل و نقل زمینی خطرات زیر تحت پوشش بیمه ای قرار ندارد.

– ضبط و توقیف کالایی که معاملات آن قاچاق محسوب می شود.

– خسارات ناشی از عیب ذاتی کالا، مانند تبخیر شدن، موش خوردگی، کرم زدگی، اثرات سرما و گرما و عیب بسته بندی نامناسب.

– تأخیر در ارسال و تحویل کالای مورد بیمه و تغییرات نرخ ناشی از عوامل اقتصادی.

– خطرات بارگیری و تخلیه کالایی که هر بسته و یا واحد آن بیشتر از ۲ تن وزن داشته باشد.

– خسارات لب پریدگی، خراشیدگی و فرورفتگی.

– خسارات ناشی از اکسیداسیون، رنگ پریدگی، زنگ زدی و زنگ خوردگی.

– خسارات مستقیم و غیر مستقیم ناشی از اشعه رادیواکتیو، سوخت های هسته ای و اشعه های یون زا.

– خسارات ناشی از خطرات طبیعی از قبیل آتش فشان، زلزله، سیل، طوفان و صاعقه.

– خسارات ناشی از حمل کالا در وسیله نقلیه روباز.

بیمه حساب های دریافتی

این پوشش برای زمانی است که اسناد تجاری به علت یک خطر بیمه شده از بین می رود و شرکت نمی تواند پول آنها را دریافت نماید. این بیمه نامه مبالغ غیر قابل جمع آوری به علاوه هزینه های احیای اسناد و کارمزدهای اضافی جمع آوری را پوشش می دهد و ارزش فیزیکی خود اسناد مثل کاغذیا حافظه کامپیوتری و نوارها را بیمه نمی کند.

بیمه جزئی

بیمه جزئی به معنای مشارکت بیمه گذار در ریسک می باشد. بدین معنا که کل زیان وارده تحت پوشش قرار نمی گیرد و بیمه گر بخشی از خسارت را پرداخت می کند. وجود کاستنی و فرانشیز بیانگر بیمه جزئی است که سهم بیمه گذار در جبران خسارت معادل کاستنی ها و فرانشیزهای مندرج در قرارداد بیمه می باشد. بیمه گران برای اجتناب از مسائل و مشکلات ناشی از مخاطره اخلاقی تمایل دارند تا بیمه گذاران نیز در جبران خسارت، مشارکت کنند و از این رو از بیمه جزئی استقبال می کنند.

بیمه توقف تولید

معمولا در متن قراردادهای بیمه واحدهای بزرگ در کشورهای صنعتی، سه بخش جداگانه ملاحظه می شود که عبارتند از :

1- خسارت های وارد به دارایی های بیمه گذار .

۲- مسئولیت در مقابل اشخاص ثالث.

۳– خسارت ناشی از توقف تولید

بعضی از صاحب نظران بیمه توقف تولید را نوعی از بیمه عدم النفع تلقی می کنند و در عین حال پرداخت خسارت بابت منافع از دست رفته را معقول نمی دانند. این گروه معتقدند که خسارت های مربوط به مواد اولیه در کارخانه ها و یا موجودی کالاهای یک انبار و یا فروشگاه بایستی براساس قیمت خرید آنها پرداخت شود، نه بر مبنای ارزش روز آنها. بدیهی است با چنین روشی بیمه گذار به پوشش کافی که خسارات واقعی او را جبران کند، دست نخواهد یافت. به هر حال، در این جا بيمه مورد بحث، بیمه توقف تولید است که ممکن است پوشش عدم النفع نیز جزیی از آن باشد.

در بیمه نامه های ساده از نوع اول، بیمه گر متعهد می شود که تقلیل ارزش حاصل در دارایی ها را پس از وقوع حوادث بیمه شده جبران کند. به عبارت دیگر وضعیت مالی بیمه گذار به همان صورت قبل از حادثه درآید. حوادث مشمول بیمه که معمولا با عنوان بیمه آتش سوزی تحت پوشش قرار می گیرند، عبارتند از : آتش سوزی، انفجار، صاعقه، سیل، زلزله، طوفان، سقوط هواپیما و بعضی حوادث دیگر. در بعضی از بیمه نامه ها خسارت های ناشی از شکست ماشین نیز تحت پوشش قرار می گیرد. با استفاده از این بیمه نامه ها بیمه گذاران می توانند مال بیمه شده خود مثل خانه، اتومبیل، مال التجاره و نظایر آنها را جبران نمایند. می توان گفت در صورتی که مبلغ بیمه کافی باشد و فرانشیز اعمال نشود، بعد از حادثه بیمه گذار از لحاظ موقعیت مالی کاملا به حالت اولیه باز می گردد. ولی اگر موضوع بیمه یک مؤسسه تولیدی باشد، پرداخت مبلغی معادل ارزش اموال از دست رفته زیان واقعی بیمه گذار را جبران نمی کند. زیرا بیمه گذار در مدت زمانی کوتاه یا طولانی، تمام یا قسمتی از تولید خود را از دست میدهد و در این مدت نه تنها از سود متعارف فعایت خود محروم می شود، بلکه هزینه های گوناگون تولید از جمله دستمزد کارگران و کارمندان، هزینه های آب، برق، گاز، تلفن، کرایه انبار و محل کار، استهلاک ماشین آلات و ابزار کار و بهره تسهیلات اعتباری را متحمل می شود. این هزینه ها در پاره ای موارد به همان میزان زمان فعالیت عادی و گاهی نیز کمتر از آن است ولی به هر حال، جمع آن ارقام سنگینی را تشکیل می دهد و ممكن است به حد خارج از تحمل بیمه گذار برسد. به این معنی که دیگر قادر به ارائه فعالیت خود نشود. در مواردی نیز تعطیل موقت تولید موجب از دست دادن مشتری می شود. زیرا ممکن است بعضی مشتریان به رقیب های بیمه گذار مراجعه کنند و یا مصرف کنندگان، کالای جانشینی را انتخاب نمایند. در بعضی قراردادهای فروش، تولیدکنندگان ملزم به پرداخت جریمه در صورت تأخیر و یا خودداری از تحویل کالای مورد معامله هستند. در مورد واحدهای تولیدی کوچک، اهمیت مسأله کاملا محسوس نیست و توقف و یا تعطیل یک یا چند واحد تولیدی کوچک از لحاظ وضعیت بازار و اقتصاد کشور بی اهمیت است. ولی در مورد واحدهای صنعتی بزرگ به خصوص اگر محصول کارخانه مواد مصرفی ضروری و عمده جامعه باشد، اهمیت مطلب بسیار و نگرانی حاصل از آن شدید است. مثلا توقف تولید در کارخانه های بزرگ داروسازی، خودروسازی، پالایشگاه، پتروشیمی و نظایر آنها می تواند مشکلات عمده ای در سطح کلان اقتصادی کشور به وجود آورد. مسأله مهم تر این که بسیاری از واحدهای بزرگ تولیدی به صورت شرکت سهامی عام اداره می شوند و دارایی های آن متعلق به هزارها و دهها هزار سهام دار است. توقف تولید موجب زیان شرکت و تنزل سهام آن در بورس می شود و موجب نارضایتی سهامداران و حتی نگرانی مسئولین و فعالین در بورس اوراق بهادار خواهد شد. گاهی بر اثر حادثه بخش کوچکی از تأسیسات کارخانه – که ممکن است ارزش آن فقط پنج درصد ارزش کل دارایی باشد- آسیب می بیند. ولی از کار افتادن همین بخش کوچک ممکن است تولید کارخانه را به طور کلی متوقف سازد و یا آن را به میزان محسوس کاهش دهد. زبان حاصل از توقف تولید می تواند چندین برابر ارزش تأسیساتی باشد که صدمه دیده است. برای مثال اتاق رنگ در یک کارخانه خودروسازی کمتر از یک درصد سایر تأسیسات ارزش دارد، اما از کار افتادن اتاق رنگ موجب توقف تولید تا زمان تعمیر آن و یا احداث یک اتاق رنگ دیگر می شود. مثال ساده دیگر این که، سوختن دستگاه های مربوط به بسته بندی داروها که ارزش چندانی ندارد، مانع از عرضه دارو به بازار خواهد شد و زیان سنگینی را به بار می آورد.

در مؤسساتی که مدیریت آنها به عهده مالكين و سهامداران عمده است، تصمیم گیری درباره بیمه اموال مؤسسه در اختیار مدیران است. اگر مؤسسهای فاقد پوشش بیمه ای باشد و دست خوش خسارت گردد، مدیر مؤسسه که خود مالک آن است متضرر و مورد اعتراض دیگران واقع می شود. اما در واحدهای اقتصادی بزرگ که سهام داران متعدد هستند و مدیران آنها فقط رابطه استخدامی با مؤسسه دارند، در نفع و زیان آن شریک نیستند. در این حالت مدیران در مقابل صاحبان سهام نقش امین را دارند و اموال اشخاص به عنوان امانت نزد آنهاست. لذا وظیفه دارند در حد متعارف در حفظ آن اموال کوشش و مراقبت کنند. بنابر این خودداری از تحصیل پوشش بیمه ای که موجب زیان صاحبان سهام شود، کوتاهی و غفلت در امانت است از این رو مدیر مؤسسه حق ندارد از تحصیل بیمه آن هم بیمه به صورت کامل و کافی خودداری کند.

حق بیمه: می دانیم که نرخ حق بیمه برای پوشش های عادی مؤسسات تولیدی برحسب خطرهای مورد پوشش و نوع تولید و اهمیت مواد اولیه و وسایل و ماشین آلات تولید متفاوت است. ولی در هر صورت نرخ بیمه توقف تولید ضریبی از نرخ اصلی بیمه می باشد. این ضریب معمولا بین ۱۰۰ تا ۱5۰ درصد حق بیمه اصلی است. در صورتی که ماشین آلات تولید از انواع پیشرفته باشند و تهیه و نصب آنها مستلزم زمانی طولانی باشد، نرخ حق بیمه بیشتر است. هم چنین اگر خط تولید دارای مراحل مختلف باشد، به طوری که از کار افتادن یک دستگاه موجب تعطیل شدن کار دستگاه های دیگر شود، نرخ حق بیمه سنگین تر خواهد بود. در کارگاه های کوچک و یا کارخانه هایی که دارای خط تولید موازی باشند (مثل ریسندگی) به طوری که با تعطیل بخشی از کارخانه بخش های دیگر به کار خود ادامه دهند، نرخ مناسب تری معین می شود. به هر حال حق بیمه متناسب است با ارزیابی مدت زمانی که صرف تعمیر و یا خرید و نصب دستگاه های از کارافتاده می شود. در مواردی تهیه یک دستگاه مستلزم سفارش ساخت به کارخانه سازنده در یک کشور خارجی است که در این صورت تهیه و حمل آن تشریفات طولانی دارد.

مدت پوشش: در هر قرارداد بیمه، حداکثر مدت توقف تولید که جبران زیان آن به عهده بیمه گر است، معین می شود. در مواردی مدت معمول برای نصب در راه اندازی مجدد دستگاه ها و تجدید فعالیت تولید بیش از یک سال زمان می برد. در موارد دیگر به لحاظ سادگی وسایل تولید، راه اندازی مجدد از چند ماه تجاوز نمی کند. به هر حال در قرارداد، حداکثر این مدت مشخص می شود که معمولا یک سال است. در موارد استثنایی ممکن است به دو سال نیز برسد. غالبا از کارافتادگی های جزیی دستگاهها که موجب توقف یک یا دو هفته در تولید شود، مشمول تعهد بیمه گر نمی شود، به عبارت دیگر معمولا یک فرانشيز ۷ یا 14 روزه برای توقف تولید منظور می گردد. بدیهی است بیمه گذار می بایستی در راه اندازی مجدد تولید حداکثر کوشش متعارف را به عمل بیاورد.

زیان توقف تولید: توقف تولید موجب کاهش میزان تولید نسبت به کار کرد سال قبل یا نسبت به برنامه های تنظیم شده برای سال جاری می گردد. در هر مؤسسه تولیدی سود حاصل از فعالیت عبارت است از : مبلغ کل فروش منهای هزینه های متغیر (مواد اولیه) و هزینه های ثابت (حقوق و دستمزد و مصارف ثابت دیگر). مثلا اگر رقم فروش ۱۰۰ میلیون و هزینه های متغير ۷۰ میلیون و هزینه های ثابت ۲۰ میلیون باشد، سود تولید رقم ۱۰ میلیون خواهد بود (۱۰+= ۲۰-100-70). حال اگر در اثر یک حادثه برای بیمه شده، رقم کل فروش به 60 میلیون تقلیل یابد، گرچه هزینه متغیر بیش از ۲ میلیون نخواهد بود ولی هزینه ثابت در همان حد ۲۰ میلیون باقی می ماند و لذا نتیجه فعالیت سالانه برای بیمه گذار ۲ میلیون ریال خواهد بود، یعنی (۲- =20-42-60).بنابر این تعهد بیمه گر پرداخت ۱۲ میلیون خسارت است که هم هزینه های ثابت بیمه گذار را تأمین می کند و هم سودی را که در صورت عدم وقوع حادثه به دست می آورد.

به هر حال تنظیم یک قرارداد بیمه توقف تولید، مستلزم داشتن اطلاعات دقیق از وضع حساب های بیمه گذار است و در صورتی می توان چنین بیمه نامه ای را تنظیم کرد که بیمه گذار جزئیات اطلاعات مالی مورد نیاز را در اختیار بیمه گر بگذارد.

بیمه توفان

خسارت ناشی از توفان، جزو یکی از خطرات اضافی است که بیمه گران اکثر آن را همراه با بیمه آتش سوزی بیمه می نمایند. توفان تحت پوشش بیمه باید دارای خصوصیاتی باشد تا خسارت وارده جبران شود.

خصوصیات خطر مورد بیمه: خطری که مورد تعهد بیمه گر است عبارت است از خسارت ناشی از توفان که بستگی به تکرار و شدت توفان در محل مورد بیمه دارد. ممکن است شرایط عمومی مورد عمل بازار مبادرت به تعریف توفان کرده باشد. اگر شرایط عمومی بیمه توفان فاقد تعریف توفان باشد، بیمه گران، عرف و مقررات علوم هواشناسی را مبنای قضاوت تعهد خود قرار می دهند.

تعریف توفان از نقطه نظر هواشناسی: توفان عبارت است از نوع مخصوصی حرکت هوا با شدت معين. بنابراین طبق این تعریف، هر نوع حرکت هوا را نمی توان توفان نامید. در علم هواشناسی، حرکت باد بر حسب متر در ثانیه یا کیلومتر در ساعت اندازه گیری می شود. این اندازه گیری توسط دستگاه های هواشناسی انجام می گیرد. این دستگاه ها باید به تعداد لازم در نقاطی که از نظر فنی مناسب باشد نصب شوند. بنابر این تعیین دقیق حد متوسط حرکت باد بستگی به تعداد و مناطقی که این دستگاهها نصب می شوند دارد.

اطلاعاتی که از این مراکز دریافت می شود مورد استفاده بیمه گران این رشته قرار می گیرد تا بررسی شود آیا خسارات مورد ادعا را می توان خسارت ناشی از توفان تلقی کرد یا نه؟ با توجه به مراتب فوق در کشورهایی که فاقد ایستگاه هواشناسی به تعداد کافی باشند، نمی توان سرعت حرکت باد را دقیق تعیین کرده و لحظه ای را که سرعت به حداکثر رسیده است معین نمود برای این که باد دارای سرعت ثابتی نبوده و مرتب در نوسان است. فاصله زمانی که برای تعیین حد متوسط سرعت باد لازم است ده دقیقه می باشد. در این مدت سرعت باد چندین مرتبه به حداقل و حداکثر می رسد. حداکثر سرعت تقریبا 1/9 برابر حد متوسط حرکت باد در مدت ده دقیقه می باشد. براساس علم هواشناسی اگر سرعت باد از 66 کیلومتر در ساعت تجاوز نماید توفان محسوب می شود ولی چون در مدت ده دقیقه ممكن است که سرعت آن تا 1/9 برابر حد متوسط افزایش یابد، ممکن است بیمه گران سرعت کمتر از ۵۵ کیلومتر را نیز به عنوان توفان محسوب نمایند.

دامنه پوشش بیمه توفان: خسارات مورد تعهد بیمه گر، ناشی از توفان به سه گروه خسارات مستقیم، خسارات غير مستقيم و خسارات فرعی به شرح زیر تقسیم می شود:

1- خسارت مستقیم: شامل خسارات ناشی از افتادن درخت یا خراب شدن قسمتی از ساختمان یا اشیاء دیگر روی مورد بیمه یا روی ساختمانی است که اموال بیمه شده در آن قرار دارند.

خرابی و خسارات ناشی از باران، تگرگ و امواج دریا که هم در مواقع عادی و هم بعد از توفان، احتمال وقوعشان هست، به عنوان خسارات مستقیم ناشی از توفان تلقی نمی شوند.

۲- خسارات غير مستقیم: شامل جبران خساراتی است که به دنبال توفان وارد شده و غیرقابل اجتناب باشند وگرنه مشمول تعهد بیمه گر نخواهند بود. برای مثال در اثر توفان، شیشه شکسته می شود که خسارت مستقیم می باشد و در اثر نفوذ باران از محل شیشه شکسته شده، به اشیاء داخل ساختمان صدمه وارد می شوند که خسارت غیر مستقیم و غیرقابل اجتناب ناشی از توفان است.

خسارات فرعی شامل خسارات ناشی از خراب کردن و نقل مکانهای ضروری بعد از وقوع توفان و هم چنین مفقود شدن اشیاء پس از آن، جزو تعهدات بیمه گر است. بیمه گر، کلیه هزینه هایی را که بیمه گذار جهت جلوگیری و کاهش میزان خسارت متحمل می شود، اگر چه به نتیجه نیز نرسد می پردازد. .

۳- استثناهای بیمه توفان: این استثناها شامل خسارت های زیر می باشد:

– سقوط بهمن اگر چه ناشی از توفان باشد،

 – خسارت ناشی از امواج دریا،

– خسارت ناشی از نفوذ برف و باران و تگرگ از در و پنجره یا سایر محفظه های باز،

– خسارت ناشی از زلزله و انرژی هسته ای، شامل تعهدات بیمه گر نمی باشد.

بیمه توافقی

خطری است که در شرایط معمول و بر مبنای اصول و استانداردهای بیمه نامه قابل پوشش نیست ولی بیمه گر به علت این که مجموع معاملات بیمه ای وی با طرف معامله (نماینده بیمه و بیمه گذار) سودآور است آن را پوشش می دهد. برای مثال ممکن است بیمه گری، اموالی را که در شرایط معمول پوشش نمی دهد، به دلیل این که سایر معاملات بیمه ای وی با نماینده بیمه یا بیمه گذار سودآور بوده و سودهای حاصله، زیان احتمالی ناشی از این معامله را تعدیل می کند، پوشش دهد.